بررسی تطبیقی بحران معناداری زندگی در پرتو پیشرفت تکنولوژی از دیدگاه علامه طباطبایی و مارتین هایدگر

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 16

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی مطالعات علوم جامعه شناختی فرهنگی اجتماعی - سال دوم شماره سوم - پاییز 1405

نویسندگان :
فاطمه کمانکش کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی؛ دانشگاه شاهد
الهام شکریان کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی؛ دانشگاه الزهراء

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4666

چکیده فارسی :

پیشرفت شتابان تکنولوژی در دوران معاصر، مسئله «معناداری زندگی» را به یکی از جدی‌ترین چالش‌های فلسفی و وجودی انسان تبدیل کرده است. تکنولوژی مدرن، فراتر از کارکرد ابزاری، به مثابه یک «صورت‌بندی وجودی» عمل می‌کند که نحوه مواجهه انسان با جهان، خویش و دیگران را ساختاردهی می‌نماید و از این رو، امکان تجربه معنای اصیل حیات را با تهدید جدی مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با به‌کارگیری روش توصیفی-تحلیلی و با اتخاذ رویکردی تطبیقی، به بررسی این بحران از منظر دو سنت فکری متمایز—حکمت اسلامی (با تمرکز بر آرای علامه سیدمحمدحسین طباطبایی) و پدیدارشناسی وجودی (با تمرکز بر آرای مارتین هایدگر)—می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که هر یک از این دو متفکر، ریشه‌های بحران معناداری در پرتو پیشرفت تکنولوژی را چگونه تبیین می‌کنند و چه راهکارهایی برای برون‌رفت از آن ارائه می‌دهند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هایدگر بحران را محصول «غفلت از هستی» و استیلای «گشتل» بر دازاین می‌داند که انسان را به «منبع ذخیره» فرومی‌کاهد و زندگی اصیل را ناممکن می‌سازد؛ راه رهایی او «تفکر اصیل»، «مرگ‌آگاهی» و «سکنی گزیدن» در پرتو مواجهه با هستی است. در مقابل، علامه طباطبایی ریشه بحران را در «نزوع حسی» و «مادی‌گرایی معرفتی و گرایشی» تمدن غربی می‌یابد که به «خودفراموشی» و «غفلت از فطرت توحیدی» انجامیده است؛ راه‌حل او بازگشت به «حیات معقول» و «حیات طیبه» در پرتو ایمان، عمل صالح و خداباوری است. نتیجه پژوهش آن است که با وجود تفاوت بنیادین در مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی، هر دو متفکر تکنولوژی مدرن را نه صرفاً مجموعه‌ای از ابزارها، بلکه به‌عنوان نظامی معنابخش و رقیب تلقی می‌کنند که افق فهم انسان از خویش و جهان را تسخیر کرده و امکان تجربه معنای اصیل را مسدود می‌سازد؛ با این تفاوت که هایدگر راه رهایی را در وجودشناسی بنیادین و زندگی اصیل جستجو می‌کند، در حالی که علامه طباطبایی رهایی را در بازگشت به فطرت توحیدی و حیات دینی می‌بیند.

کلمات کلیدی فارسی :
بحران معناداری، تکنولوژی، علامه طباطبایی، مارتین هایدگر، گشتل، حیات معقول، فطرت، دازاین، پدیدارشناسی وجودی.