نقش هوش مصنوعی در پیشرفت تحصیلی و تربیت دانش‌آموزان

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 16

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
اولین کنفرانس ملی و بین المللی روش شناسی پژوهش

نویسندگان :
نسترن کلانتری کارشناسی ارشد مشاوره خانواده؛ دانشگاه شهیدچمران اهواز
لیلا بابایی هریس لیسانس علوم اجتماعی دانشگاه تهران

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4662

چکیده فارسی :

هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از فناوری‌های تحول‌آفرین قرن حاضر، به سرعت در حال نفوذ به عرصه تعلیم و تربیت است. این فناوری، فراتر از کارکرد ابزاری، به‌مثابه یک «محیط یادگیری جدید» عمل می‌کند که نحوه مواجهه دانش‌آموزان با دانش، خویش و دیگران را ساختاردهی می‌نماید. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش هوش مصنوعی در پیشرفت تحصیلی و تربیت دانش‌آموزان انجام شده است. روش پژوهش از نوع مروری-تحلیلی و مبتنی بر بررسی نظام‌مند ادبیات موجود در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی از طریق چهار سازوکار بر پیشرفت تحصیلی اثر می‌گذارد: شخصی‌سازی یادگیری و تطبیق با نیازهای فردی، فراهم‌سازی بازخورد فوری و هدفمند، تقویت خودتنظیمی و مهارت‌های فراشناختی، و افزایش درگیری و انگیزه یادگیری. مطالعات تجربی نشان داده‌اند که استفاده از دستیارهای هوش مصنوعی نظیر چت‌جی‌پی‌تی به‌طور معناداری نمرات تحصیلی دانش‌آموزان را افزایش می‌دهد و اندازه اثر بزرگ در خودتنظیمی و تفکر انتقادی ایجاد می‌کند. با این حال، یافته‌ها هشدار می‌دهند که وابستگی زیاد به هوش مصنوعی می‌تواند به «توهم یادگیری» منجر شود؛ به‌گونه‌ای که دانش‌آموزان احساس یادگیری بالایی دارند اما عملکرد واقعی آنان در آزمون‌های بدون دسترسی به هوش مصنوعی کاهش می‌یابد. از منظر تربیت، هوش مصنوعی از سه مسیر بر تربیت اخلاقی–اجتماعی اثر می‌گذارد: فراهم‌سازی فرصت‌های تمرین مهارت‌های اجتماعی در محیط‌های شبیه‌سازی‌شده، تسهیل بازتاب اخلاقی از طریق گفت‌وگوی سقراطی، و پرورش خودآگاهی و مسئولیت‌پذیری. در مقابل، خطرات تربیتی شامل «جابه‌جایی رابطه‌ای»، «یادگیری رابطه‌ای ناسازگار» و «فرسایش عاملیت اخلاقی» است. نتیجه‌گیری پژوهش آن است که هوش مصنوعی نه یک ابزار خنثی، بلکه یک «عامل تربیتی» است که اثربخشی آن به‌شدت به طراحی آموزشی و نقش هدایتگر معلم وابسته است. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود که نظام آموزشی بر «هوش مصنوعی انسان‌محور» متمرکز شود که در آن، فناوری در خدمت پرورش تفکر انتقادی، عاملیت اخلاقی و مهارت‌های اجتماعی قرار گیرد، نه جایگزین آن‌ها.

کلمات کلیدی فارسی :
هوش مصنوعی، پیشرفت تحصیلی، تربیت اخلاقی–اجتماعی، یادگیری شخصی‌سازی‌شده، توهم یادگیری، عاملیت اخلاقی، هوش مصنوعی انسان‌محور.