واکاوی ابعاد شایستگی های حرفه ای معلمان در نظام آموزش مبتنی بر عملکرد:یک مطالعه پدیدارشناسانه

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 11

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره چهارم - زمستان 1404

نویسندگان :
تهمینه امیرخسروی
مریم ترابیان

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4597

چکیده فارسی :

نظام‌های آموزشی معاصر در پاسخ به تحولات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و فناورانه، نیازمند بازنگری در نقش‌ها و مسئولیت‌های حرفه‌ای معلمان هستند. در این میان، آموزش مبتنی بر عملکرد به‌عنوان رویکردی نوین، بر پیوند میان دانش، مهارت، نگرش و توانایی‌های عملی معلمان تأکید می‌کند. تحقق اهداف چنین نظامی مستلزم برخورداری معلمان از مجموعه‌ای از شایستگی‌های حرفه‌ای متناسب با نیازهای یادگیرندگان و الزامات محیط آموزشی است. شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان صرفاً به دانش تخصصی و تسلط بر محتوای درسی محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد متنوعی از توانایی‌های شناختی، عاطفی، ارتباطی، اخلاقی، فناورانه و اجرایی را در بر می‌گیرد. با وجود اهمیت این موضوع، شناخت عمیق ابعاد شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان از منظر تجربه‌های زیسته آنان همچنان نیازمند بررسی‌های کیفی و تفسیری است. هدف پژوهش حاضر، واکاوی ابعاد شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان در نظام آموزش مبتنی بر عملکرد با استفاده از رویکرد پدیدارشناسانه است. این پژوهش می‌کوشد معنایی را که معلمان از شایستگی حرفه‌ای در تجربه‌های روزمره آموزشی خود درک می‌کنند، آشکار سازد و مؤلفه‌هایی را شناسایی کند که از دیدگاه آنان در شکل‌گیری عملکرد حرفه‌ای اثربخش نقش اساسی دارند. رویکرد پدیدارشناسی امکان می‌دهد تا پدیده شایستگی حرفه‌ای نه‌تنها از منظر تعاریف نظری، بلکه بر اساس ادراک‌ها، تجربه‌ها و تفسیرهای مشارکت‌کنندگان بررسی شود. در این چارچوب، عملکرد حرفه‌ای معلم به‌عنوان پدیده‌ای چندبعدی و وابسته به تعامل میان فرد، محیط آموزشی و الزامات نظام تعلیم‌وتربیت در نظر گرفته می‌شود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسانه طراحی می‌شود و مشارکت‌کنندگان آن می‌توانند به‌صورت هدفمند و بر اساس معیارهایی همچون تجربه تدریس، آشنایی با رویکردهای عملکردمحور و توانایی بازتاب تجربه‌های حرفه‌ای انتخاب شوند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و عمیق صورت می‌گیرد و تحلیل داده‌ها با تمرکز بر استخراج گزاره‌های معنادار، شناسایی مضامین مشترک و تبیین ساختار معنایی تجربه‌های حرفه‌ای معلمان انجام می‌شود. در این پژوهش، شایستگی دانشی و تخصصی به‌عنوان یکی از ابعاد اساسی شایستگی حرفه‌ای مورد توجه قرار می‌گیرد که شامل تسلط بر محتوای درسی، شناخت مبانی یادگیری و آگاهی از تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان است. شایستگی آموزشی و طراحی یادگیری نیز بر توانایی برنامه‌ریزی، انتخاب راهبردهای تدریس، سازمان‌دهی فعالیت‌های یادگیری و ایجاد فرصت‌هایی برای کاربرد عملی دانش تأکید دارد. از سوی دیگر، شایستگی ارزشیابی به توانایی طراحی معیارهای روشن، استفاده از ابزارهای متنوع سنجش و ارائه بازخورد سازنده به یادگیرندگان اشاره می‌کند. در نظام آموزش مبتنی بر عملکرد، ارزشیابی باید افزون بر سنجش دانش نظری، توانایی دانش‌آموزان در به‌کارگیری آموخته‌ها و حل مسائل واقعی را نیز مورد توجه قرار دهد. شایستگی ارتباطی و تعاملی، شامل برقراری ارتباط مؤثر با دانش‌آموزان، همکاران و خانواده‌ها، گوش‌دادن فعال، گفت‌وگوی سازنده و مدیریت تعارض است. همچنین، شایستگی عاطفی و اجتماعی از طریق خودآگاهی، همدلی، مدیریت هیجان‌ها و توانایی مواجهه سازنده با موقعیت‌های دشوار در محیط آموزشی نمود پیدا می‌کند. شایستگی اخلاقی و حرفه‌ای نیز بر مسئولیت‌پذیری، عدالت آموزشی، رعایت کرامت انسانی، حفظ محرمانگی و پایبندی به اصول اخلاقی تأکید دارد.

کلمات کلیدی فارسی :
شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان، آموزش مبتنی بر عملکرد، پدیدارشناسی، تجربه زیسته، توسعه حرفه‌ای معلمان، کیفیت تدریس، ارزشیابی عملکردمحور، تربیت معلم.