بررسی چالش‌ها و فرصت‌های استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در ارزشیابی یادگیری

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 12

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم شماره اول - بهار 1405

نویسندگان :
زهرا دامنی کارشناسی ارشد مهندسی علوم باغبانی از دانشگاه ولی عصر رفسنجان
مطهره پودینه کارشناس علوم تربیتی و دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش ابتدایی دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان
رخساره ابراهیمی ریگی مدیر مرکز جامع یادگیری نهضت سواد آموزی سیستان وبلوچستان شهرستان میرجاوه
محمد امین عاشوری کارشناسی زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه آزاد اسلامی زاهدان

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4288

چکیده فارسی :

گسترش شتابان فناوری‌های هوش مصنوعی در سال‌های اخیر، بسیاری از ابعاد نظام‌های آموزشی، از طراحی محتوا و فرایند تدریس تا سنجش و ارزشیابی یادگیری را تحت تأثیر قرار داده است. ارزشیابی یادگیری یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های فرایند آموزش به شمار می‌رود؛ زیرا از طریق آن می‌توان میزان تحقق اهداف آموزشی، پیشرفت تحصیلی، نقاط قوت و ضعف یادگیرندگان و اثربخشی روش‌های تدریس را شناسایی کرد. با ظهور ابزارهای هوش مصنوعی، امکان جمع‌آوری، پردازش و تحلیل حجم گسترده‌ای از داده‌های آموزشی فراهم شده و شیوه‌های سنتی ارزشیابی با فرصت‌های جدیدی برای هوشمندسازی، شخصی‌سازی و ارائه بازخورد مواجه شده‌اند. ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند پاسخ‌های دانش‌آموزان را در زمان کوتاه تحلیل کنند، الگوهای یادگیری آنان را شناسایی نمایند، بازخورد فوری ارائه دهند، سؤالات متناسب با سطح توانایی یادگیرنده تولید کنند و به معلم در تشخیص مشکلات یادگیری کمک نمایند. با این حال، استفاده از این فناوری‌ها در ارزشیابی یادگیری صرفاً با فرصت همراه نیست و چالش‌های مهمی همچون اعتبار و پایایی نتایج، سوگیری الگوریتمی، حفظ حریم خصوصی، امنیت داده‌های آموزشی، وابستگی بیش از حد به فناوری، کاهش نقش قضاوت حرفه‌ای معلم، شکاف دیجیتال و مسائل اخلاقی را نیز به دنبال دارد.
پژوهش حاضر با هدف بررسی چالش‌ها و فرصت‌های استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در ارزشیابی یادگیری انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی است و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی پژوهش‌ها و منابع علمی مرتبط، ابعاد مختلف کاربرد هوش مصنوعی در ارزشیابی آموزشی مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های حاصل از بررسی منابع نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند با خودکارسازی بخشی از فرایند ارزشیابی، کاهش زمان تصحیح، افزایش سرعت بازخورد، تحلیل داده‌های یادگیری، شناسایی دانش‌آموزان در معرض افت تحصیلی و فراهم کردن زمینه ارزشیابی شخصی‌سازی‌شده، کیفیت و کارآمدی فرایند ارزشیابی را ارتقا دهد. همچنین، ابزارهای هوشمند می‌توانند امکان ارزشیابی تکوینی مستمر را افزایش داده و به جای تمرکز صرف بر نمره نهایی، اطلاعات دقیق‌تری درباره فرایند یادگیری در اختیار معلمان قرار دهند.
در مقابل، نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که بهره‌گیری نامناسب از هوش مصنوعی ممکن است به ارزیابی نادرست توانایی واقعی دانش‌آموزان، تقویت تبعیض الگوریتمی، نقض محرمانگی اطلاعات، کاهش تعامل انسانی و افزایش تقلب آموزشی منجر شود. بنابراین، استفاده مؤثر از هوش مصنوعی در ارزشیابی نیازمند تدوین چارچوب‌های اخلاقی و حرفه‌ای، آموزش معلمان، ارتقای سواد هوش مصنوعی، نظارت انسانی، طراحی ابزارهای شفاف و عادلانه و توجه به تفاوت‌های فردی و فرهنگی یادگیرندگان است. در مجموع، هوش مصنوعی نباید جایگزین معلم و قضاوت حرفه‌ای او شود، بلکه باید به‌عنوان ابزاری مکمل برای تقویت تصمیم‌گیری آموزشی مورد استفاده قرار گیرد. بهره‌گیری متوازن و مسئولانه از این فناوری می‌تواند ارزشیابی را از یک فعالیت صرفاً نمره‌محور به فرایندی مستمر، داده‌محور، شخصی‌سازی‌شده و یادگیری‌محور تبدیل کند.

کلمات کلیدی فارسی :
هوش مصنوعی، ارزشیابی یادگیری، ارزشیابی آموزشی، یادگیری هوشمند، بازخورد آموزشی، ارزشیابی تکوینی، شخصی‌سازی یادگیری، فناوری آموزشی، سواد هوش مصنوعی، معلم.