نقش بازی‌های جدی در توسعه مهارت‌های حل مسئله پیچیده

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 20

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم شماره اول - بهار 1405

نویسندگان :
سکینه پیران سطح۲حوزوی از حوزه علمیه حضرت نرجس(س)
مریم ملاشاهی کارشناسی آموزش ابتدایی دانشگاه آزاد اسلامی واحد چابهار
نوید رضایی الهی کارشناسی آموزش ریاضی از دانشگاه فرهنگیان شهید مطهری زاهدان
ساحل شاهبند نجف آبادی کارشناسی ارشد رشته الهیات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4285

چکیده فارسی :

در دهه‌های اخیر، پیچیده‌تر شدن مسائل فردی، اجتماعی، آموزشی، اقتصادی و حرفه‌ای موجب شده است که نظام‌های آموزشی صرفاً به انتقال دانش و اطلاعات اکتفا نکنند و پرورش توانایی‌هایی مانند تفکر انتقادی، تصمیم‌گیری، خلاقیت، انعطاف‌پذیری شناختی، همکاری و حل مسئله پیچیده را در اولویت قرار دهند. حل مسئله پیچیده از جمله مهارت‌هایی است که فرد را قادر می‌سازد در شرایطی که اطلاعات ناقص، متغیر یا متعارض وجود دارد، مسئله را شناسایی و تحلیل کرده، راه‌حل‌های گوناگون تولید کند، پیامدهای تصمیم‌های خود را پیش‌بینی نماید و بر اساس بازخورد حاصل، راهبرد خود را اصلاح کند. با وجود اهمیت این مهارت، شیوه‌های سنتی آموزش در بسیاری از موارد فرصت کافی برای تجربه موقعیت‌های واقعی، آزمون راه‌حل‌های مختلف و یادگیری از خطا را در اختیار یادگیرندگان قرار نمی‌دهند. در این میان، بازی‌های جدی به عنوان محیط‌های یادگیری تعاملی و هدفمند، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه مهارت‌های حل مسئله پیچیده دارند. بازی جدی، برخلاف بازی‌هایی که هدف اصلی آنها سرگرمی است، با هدفی فراتر از سرگرمی، از جمله آموزش، تمرین، شبیه‌سازی، تصمیم‌گیری، مدیریت بحران، توسعه مهارت و تغییر نگرش طراحی می‌شود. در منابع آموزشی فارسی نیز بازی جدی به عنوان ترکیبی از بازی و هدف آموزشی معرفی شده است که در آن اهداف دانش، مهارت و نگرش در طراحی بازی مورد توجه قرار می‌گیرند.
هدف مقاله حاضر، بررسی نقش بازی‌های جدی در توسعه مهارت‌های حل مسئله پیچیده و تبیین سازوکارهایی است که از طریق آنها بازی می‌تواند فرایندهای شناختی و فراشناختی مرتبط با حل مسئله را تقویت کند. روش پژوهش، مروری ـ تحلیلی است و با بررسی منابع فارسی و پژوهش‌های مرتبط، ابعاد مختلف موضوع تحلیل شده است. یافته‌های حاصل از مطالعات نشان می‌دهد بازی‌های جدی از طریق ایجاد مسئله‌های چندمرحله‌ای، ارائه بازخورد فوری، امکان آزمون و خطا، ایجاد پیامد برای تصمیم‌ها، افزایش مشارکت، شبیه‌سازی موقعیت‌های واقعی و فراهم کردن فرصت تکرار، می‌توانند زمینه مناسبی برای تمرین حل مسئله فراهم کنند. همچنین پژوهش‌های ایرانی درباره بازی‌های آموزشی رایانه‌ای نشان داده‌اند که این شیوه می‌تواند بر خلاقیت، تفکر انتقادی، پیشرفت تحصیلی، خودراهبری و انگیزش یادگیرندگان اثرگذار باشد. برای نمونه، پژوهش مرادی و نوروزی درباره دانش‌آموزان تیزهوش نشان داد استفاده از بازی‌های آموزشی رایانه‌ای در مقایسه با روش سنتی بر تفکر انتقادی و خلاقیت تأثیر معناداری داشته است.
با این حال، بازی جدی به خودی خود تضمین‌کننده توسعه حل مسئله پیچیده نیست. اثربخشی آن به کیفیت طراحی سناریو، تناسب سطح دشواری با توانایی یادگیرنده، ارتباط بازی با اهداف آموزشی، کیفیت بازخورد، امکان تأمل پس از بازی، نقش معلم و فرصت انتقال آموخته‌ها به موقعیت‌های خارج از بازی وابسته است. از این رو، پیشنهاد می‌شود مدارس و مراکز آموزشی به جای استفاده سطحی از بازی، از بازی‌های جدی هدفمند در کنار روش‌هایی مانند یادگیری مسئله‌محور، یادگیری مشارکتی و پروژه‌محور استفاده کنند. نتیجه کلی مقاله آن است که بازی‌های جدی می‌توانند از طریق تبدیل یادگیری حل مسئله از یک فعالیت نظری به تجربه‌ای تعاملی، پویا و مبتنی بر تصمیم‌گیری، نقش مهمی در آماده‌سازی یادگیرندگان برای مواجهه با مسائل پیچیده دنیای واقعی داشته باشند؛ مشروط بر آنکه طراحی و اجرای آنها بر اساس اصول علمی تعلیم‌وتربیت صورت گیرد.

کلمات کلیدی فارسی :
بازی‌های جدی، حل مسئله پیچیده، یادگیری مبتنی بر بازی، تفکر انتقادی، خلاقیت، تصمیم‌گیری، یادگیری فعال، شبیه‌سازی آموزشی، مهارت‌های شناختی، آموزش نوین.