سوگیری‌های فرهنگی و اجتماعی در فرآیند شناسایی دانش‌آموزان تیزهوش: مرور نظام‌مند پژوهش های دو دهه اخیر...

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 16

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره دوم - تابستان 1404

نویسندگان :
ساجده درودی دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی و آموزش کودکان استثنائی دانشگاه فردوسی مشهد
محمد کاملی دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی و آموزش کودکان استثنائی دانشگاه فردوسی مشهد
سکینه سلطانی کوهبنانی نویسنده مسوول،دانشیار، گروه روانشناسی تربیتی و مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4268

چکیده فارسی :

شناسایی دانش‌آموزان تیزهوش فرایندی صرفاً روان‌سنجی نیست، بلکه تحت تأثیر عوامل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، زبانی و نهادی قرار دارد. هدف پژوهش حاضر، مرور نظام‌مند مطالعات دو دهه اخیر درباره نقش سوگیری‌های فرهنگی و اجتماعی در شناسایی، ارجاع، ارزیابی و پذیرش دانش‌آموزان در برنامه‌های آموزش تیزهوشان است. در این مرور، پژوهش‌های مرتبط با نابرابری‌های ناشی از قومیت و نژاد، طبقه اجتماعی‌ـ‌اقتصادی، زبان، جنسیت، مهاجرت، موقعیت جغرافیایی و انتظارات معلمان بررسی و بر اساس مراحل مختلف فرایند شناسایی تحلیل شدند. جمع‌بندی یافته‌ها نشان می‌دهد که اتکای بیش از حد به آزمون‌های استاندارد هوش و پیشرفت تحصیلی، هنجارهای مبتنی بر گروه‌های فرهنگی مسلط، ارجاع معلم‌محور، تفاوت در دسترسی به فرصت‌های یادگیری و آماده‌سازی آزمون و برداشت‌های قالبی از رفتار و توانایی، احتمال کم‌شناسایی دانش‌آموزان متعلق به گروه‌های قومی و زبانی اقلیت، خانواده‌های کم‌درآمد، مناطق محروم و برخی گروه‌های جنسیتی را افزایش می‌دهد. همچنین، فقر، دوزبانگی، تفاوت‌های فرهنگی در شیوه بیان توانایی، ناآشنایی خانواده‌ها با سازوکارهای آموزشی و محدودیت منابع مدارس، گاه به‌اشتباه به‌عنوان نشانه ضعف شناختی یا فقدان استعداد تفسیر می‌شوند. در مقابل، دانش‌آموزان برخوردار از سرمایه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بیشتر، به دلیل دسترسی بهتر به آموزش تکمیلی، حمایت خانوادگی، اطلاعات نهادی و امکان دفاع از حقوق آموزشی خود، شانس بیشتری برای ورود به برنامه‌های تیزهوشان دارند.
نتایج این مرور همچنین نشان می‌دهد که هیچ ابزار منفردی قادر به سنجش عادلانه همه ابعاد تیزهوشی در بافت‌های فرهنگی متفاوت نیست. شواهد از به‌کارگیری الگوهای چندمعیاره و چندمرحله‌ای حمایت می‌کنند؛ الگوهایی که در آن‌ها آزمون‌های شناختی و تحصیلی در کنار سنجش خلاقیت، انگیزش، عملکردهای واقعی، نمونه‌کار، مشاهده ساختاریافته، اطلاعات زمینه‌ای و ظرفیت یادگیری مورد استفاده قرار می‌گیرند. در مجموع، سوگیری در شناسایی تیزهوشان حاصل تعامل میان ویژگی‌های ابزارهای سنجش، قضاوت کنشگران آموزشی و نابرابری‌های ساختاری است. تحقق عدالت مستلزم گذار از تلقی ثابت و تک‌بعدی تیزهوشی به رویکردی رشدی، زمینه‌مند و چندبعدی است که استعداد را در پیوند با فرصت‌های یادگیری و شرایط فرهنگی‌ـ‌اجتماعی تفسیر کند. پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران ضمن پایش مستمر ترکیب جمعیتی پذیرفته‌شدگان، روایی افتراقی ابزارها را برای گروه‌های مختلف بررسی کنند و برنامه‌های پرورش استعداد را پیش از تصمیم‌گیری نهایی در اختیار دانش‌آموزان کم‌برخوردار قرار دهند. پژوهش‌های آینده نیز باید با مطالعات طولی، بین‌فرهنگی و تقاطعی، پیامدهای بلندمدت روش‌های شناسایی عادلانه را ارزیابی کنند.

کلمات کلیدی فارسی :
تیزهوشی، شناسایی دانش‌آموزان تیزهوش، سوگیری فرهنگی، سوگیری اجتماعی، عدالت آموزشی، نابرابری، ارزیابی چندمعیاره، غربالگری همگانی.