بررسی تطبیقی نقش و جایگاه زنان در ساختار قدرت هخامنشیان و ساسانیان

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 14

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم - شماره دوم - تابستان 1405

نویسندگان :
سیده راضیه حسینی

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4027

چکیده فارسی :

بررسی جایگاه زنان در ساختار قدرت یکی از مهم‌ترین و جذاب‌ترین عرصه‌های تاریخ‌نگاری نوین به‌شمار می‌رود؛ زیرا وضعیت زنان در هر تمدنی، نه‌تنها بازتابی از باورهای دینی، حقوقی و اجتماعی آن جامعه است، بلکه نشان‌دهنده میزان توسعه‌یافتگی ساختارهای اداری و سیاسی آن نیز محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی در پی واکاوی نقش و جایگاه زنان در سلسله‌های هخامنشی و ساسانی است و می‌کوشد میان تصویری که منابع باستانی، کتیبه‌ها، مُهرها و روایت‌های مورخان یونانی ارائه می‌دهند، پیوندی معنادار برقرار سازد. این پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه هر دو سلسله در بستر فرهنگ و اعتقادات دینی متفاوتی شکل گرفتند، اما در هر دو، زنان خاندان شاهی از موقعیتی ممتاز و در عین حال پیچیده برخوردار بودند؛ به‌گونه‌ای که برخی از آنان در تعیین جانشین، مدیریت اموال، تصمیم‌گیری‌های دیوانی و حتی بازآفرینی مشروعیت دودمان نقش‌آفرینی می‌کردند. در دوران هخامنشی، ساختار قدرت مبتنی‌بر الگوی چندمرکزی و ماهیت شاهنشاهی فراگیر بود و زنان دربار به‌ویژه مادران شاه، همسران اصلی و دختران شاهی، از طریق مالکیت زمین‌های گسترده، برخورداری از درآمد مستقل و نفوذ بر نهادهای دیوانی، جایگاه ویژه‌ای یافتند. در مقابل، در دوران ساسانی که حکومت بر پایه اتحاد دین و دولت و ایدئولوژی زرتشتی استوار بود، جایگاه زنان بیش‌ازپیش در چارچوب متون حقوقی و فقهی تعریف می‌شد و اگرچه زن در نظام حقوقی ایرانشهر از برخی حقوق مالکانه و خانوادگی برخوردار بود، اما در عرصه عمومی و سیاست با محدودیت‌های بیشتری نسبت به دوره هخامنشی روبه‌رو شد. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که مهم‌ترین تفاوت در این دو دوره، نه در میزان توانمندی فردی زنان بلکه در چگونگی نهادینه‌شدن قدرت و نقش‌آفرینی آنان در عرصه‌های رسمی قدرت است؛ چنان‌که در پایان فرمانروایی ساسانی، نمونه‌هایی همچون پوراندخت و آذرمیدخت، نشان از امکان دستیابی زنان به بالاترین منصب سلطنت دارد که در شاهنشاهی هخامنشی بی‌سابقه بود.

کلمات کلیدی فارسی :
زنان، ساختار قدرت، هخامنشیان، ساسانیان، تاریخ‌نگاری تطبیقی، ایدئولوژی شاهنشاهی، حقوق زنان، مشروعیت سیاسی.