Fear of Cancer Recurrence در بازماندگان بزرگسال سرطان: عوامل روان‌شناختی، مکانیسم‌های شناختی و مداخلات درمانی مبتنی بر شواهد

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 19

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره سوم - پاییز 1404

نویسندگان :
ثریا همتی پور

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3940

چکیده فارسی :

ترس از عود سرطان (Fear of Cancer Recurrence؛ FCR) یکی از شایع‌ترین و پایدارترین مشکلات روان‌شناختی در بازماندگان بزرگسال سرطان است که به نگرانی، اشتغال ذهنی یا ترس از بازگشت یا پیشرفت مجدد بیماری اشاره دارد. این تجربه می‌تواند حتی پس از پایان موفقیت‌آمیز درمان و دریافت نتایج مطلوب پزشکی ادامه یابد و در صورت شدت بالا، عملکرد روزمره، روابط اجتماعی، تصمیم‌گیری و کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. FCR پدیده‌ای چندبعدی است که تحت تأثیر تعامل عوامل جسمانی، روان‌شناختی، شناختی و اجتماعی قرار می‌گیرد. شواهد پژوهشی نشان می‌دهند که سن پایین‌تر، تجربه علائم جسمانی، اضطراب، افسردگی، پریشانی روان‌شناختی، حمایت اجتماعی ناکافی و برداشت منفی از بیماری با سطوح بالاتر FCR ارتباط دارند. از نظر شناختی، توجه انتخابی به تغییرات بدن، تفسیر فاجعه‌آمیز علائم، ارزیابی بیش‌ازحد احتمال عود، تحمل پایین ابهام و باورهای ناکارآمد درباره نگرانی از مهم‌ترین عوامل تداوم‌دهنده FCR محسوب می‌شوند. در بسیاری از بازماندگان، مشاهده یک علامت جسمانی، مراجعه برای پیگیری پزشکی، شنیدن خبر ابتلای فردی دیگر یا نزدیک‌شدن به سالگرد تشخیص می‌تواند به‌عنوان محرکی برای فعال‌شدن افکار مربوط به عود عمل کند. فرد ممکن است این محرک‌ها را نشانه‌ای از تهدید تلقی کرده و در پی آن به پایش مکرر بدن، جست‌وجوی اطلاعات، دریافت اطمینان از دیگران یا مراجعه مکرر به مراکز درمانی روی آورد. اگرچه این رفتارها ممکن است در کوتاه‌مدت اضطراب را کاهش دهند، در بلندمدت می‌توانند چرخه نگرانی و حساسیت نسبت به نشانه‌های جسمانی را تقویت کنند. همچنین، برخی بازماندگان باور دارند که نگرانی مداوم درباره عود باعث می‌شود آمادگی بیشتری برای مقابله با بیماری داشته باشند؛ بنابراین، نگرانی به‌عنوان یک راهبرد محافظتی ادراک می‌شود و کنارگذاشتن آن دشوار خواهد بود. مدل‌های شناختی و فراشناختی FCR بر نقش ارزیابی تهدید، سوگیری توجه، تفسیر نشانه‌ها، باورهای فراشناختی و راهبردهای مقابله‌ای در ایجاد و تداوم این ترس تأکید دارند. از این منظر، FCR را می‌توان نتیجه یک چرخه شناختی ـ هیجانی ـ رفتاری دانست که در آن محرک‌های مرتبط با سرطان، ارزیابی خطر، اضطراب، توجه انتخابی و رفتارهای اطمینان‌جویانه یکدیگر را تقویت می‌کنند. از نظر درمانی، مداخلات شناختی ـ رفتاری (CBT) یکی از رویکردهای دارای پشتوانه تجربی برای کاهش FCR محسوب می‌شوند. این مداخلات با هدف اصلاح افکار فاجعه‌آمیز، کاهش رفتارهای ایمنی، افزایش تحمل ابهام و آموزش راهبردهای مقابله‌ای به کار می‌روند. علاوه بر CBT، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) با تمرکز بر پذیرش افکار و هیجان‌های ناخوشایند، کاهش اجتناب تجربه‌ای و افزایش انعطاف‌پذیری روان‌شناختی می‌تواند به بازماندگان کمک کند تا بدون تلاش برای حذف کامل ترس، زندگی معنادار خود را ادامه دهند. مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی نیز با کاهش اشتغال ذهنی و افزایش توجه به لحظه حال، در مدیریت FCR مورد توجه قرار گرفته‌اند. یافته‌های مطالعات مداخله‌ای و فراتحلیل‌ها نشان می‌دهند که مداخلات روان‌شناختی، به‌ویژه CBT و برخی رویکردهای مبتنی بر پذیرش و ذهن‌آگاهی، می‌توانند کاهش معناداری در FCR ایجاد کنند، اگرچه کیفیت و میزان شواهد در میان رویکردهای مختلف متفاوت است.

کلمات کلیدی فارسی :
ترس از عود سرطان، بازماندگان سرطان، پریشانی روان‌شناختی، اضطراب، مکانیسم‌های شناختی، فراشناخت، شناخت‌درمانی رفتاری، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، ذهن‌آگاهی، کیفیت زندگی، روان‌انکولوژی.