نقش بازی‌وارسازی (Gamification) در انگیزش دانش‌آموزان

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 12

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره دوم - تابستان 1404

نویسندگان :
ملیحه ثنایی کارشناسی ارشد روانشناسی دانشگاه آزاد زاهدان
نجمه آذرنگ کارشناسی حوزوی(الهیات) از مکتب نرجس (س) زاهدان
مهدیه شهرکی کارشناسی ارشد تفسیر قرآن از دانشگاه میبد
زهرا خمر کارشناسی تاریخ از دانشگاه فرهنگیان زاهدان

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3527

چکیده فارسی :

بازی‌وارسازی یا گیمیفیکیشن به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین آموزشی، به کارگیری عناصر، مکانیزم‌ها و اصول طراحی بازی در بسترهای غیربازی مانند محیط‌های آموزشی اطلاق می‌شود. این رویکرد در سال‌های اخیر به دلیل توانایی آن در افزایش تعامل، مشارکت و انگیزش یادگیرندگان، به‌ویژه در دوره ابتدایی، مورد توجه گسترده پژوهشگران حوزه علوم تربیتی و روان‌شناسی آموزشی قرار گرفته است. دانش‌آموزان دوره ابتدایی به دلیل ویژگی‌های رشدی خاص خود از جمله نیاز به بازخورد فوری، تمایل به رقابت سالم، کنجکاوی طبیعی و علاقه ذاتی به بازی، مخاطبان مناسبی برای بهره‌گیری از عناصر بازی‌وارسازی در فرایند یاددهی-یادگیری محسوب می‌شوند. این مقاله با هدف بررسی نقش بازی‌وارسازی در انگیزش تحصیلی دانش‌آموزان دوره ابتدایی تدوین شده و تلاش می‌کند با مروری جامع بر ادبیات نظری و پژوهشی موجود، ابعاد مختلف این پدیده را مورد واکاوی قرار دهد.
در این مقاله ابتدا مفهوم بازی‌وارسازی و تمایز آن با یادگیری مبتنی بر بازی تبیین شده و سپس عناصر اصلی آن شامل امتیازدهی، نشان‌ها، تابلوهای امتیاز، سطوح، چالش‌ها، بازخورد فوری و روایت‌محوری معرفی می‌گردند. مبانی نظری این پژوهش بر پایه نظریه‌های انگیزشی از جمله نظریه خودتعیین‌گری دسی و رایان، نظریه جریان چیک‌سنت‌میهای و نظریه یادگیری اجتماعی بندورا استوار است که هر یک تبیین می‌کنند چگونه عناصر بازی می‌توانند نیازهای روان‌شناختی پایه انسان از جمله نیاز به شایستگی، خودمختاری و ارتباط را ارضا کرده و در نتیجه انگیزش درونی یادگیرندگان را تقویت نمایند.
یافته‌های مروری این پژوهش نشان می‌دهد که به‌کارگیری صحیح و اصولی بازی‌وارسازی در کلاس‌های درس دوره ابتدایی می‌تواند منجر به افزایش مشارکت فعال دانش‌آموزان، کاهش اضطراب امتحان، بهبود نگرش نسبت به یادگیری، افزایش پایداری در انجام تکالیف و در نهایت ارتقای پیشرفت تحصیلی شود. با این حال، پژوهش‌ها همچنین هشدار می‌دهند که استفاده نادرست یا افراطی از عناصر بازی‌وارسازی، به‌ویژه تمرکز صرف بر پاداش‌های بیرونی مانند امتیاز و جایزه، می‌تواند در بلندمدت به تضعیف انگیزش درونی و ایجاد وابستگی به پاداش‌های بیرونی منجر شود. این نکته به‌ویژه در دوره ابتدایی که پایه‌های نگرش نسبت به یادگیری در آن شکل می‌گیرد، اهمیت ویژه‌ای دارد.
این مقاله همچنین به بررسی تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان در پاسخ به عناصر بازی‌وارسازی می‌پردازد و نشان می‌دهد که عواملی نظیر جنسیت، سبک یادگیری، سطح توانایی شناختی و زمینه فرهنگی-اجتماعی می‌توانند در میزان اثربخشی این رویکرد نقش تعدیل‌کننده داشته باشند. علاوه بر این، چالش‌های اجرایی به‌کارگیری بازی‌وارسازی در نظام آموزشی ایران از جمله محدودیت‌های زیرساختی، کمبود ابزارهای دیجیتال مناسب، نیاز به آموزش معلمان و ضرورت طراحی محتوای بومی متناسب با فرهنگ ایرانی مورد بحث قرار می‌گیرد.
در بخش پایانی، مقاله راهکارها و پیشنهادهای عملی برای طراحی و اجرای اثربخش برنامه‌های بازی‌وارسازی در مدارس ابتدایی ارائه می‌دهد که شامل تعادل میان پاداش‌های بیرونی و درونی، طراحی چالش‌های متناسب با سطح توانایی دانش‌آموزان، استفاده از روایت و داستان‌پردازی، تشویق همکاری به جای رقابت صرف، و نظارت مستمر معلمان بر فرایند اجرا می‌شود. نتایج این مرور نظام‌مند می‌تواند برای معلمان، طراحان برنامه درسی، مدیران مدارس و پژوهشگران حوزه فناوری آموزشی راهگشا باشد و زمینه‌ساز پژوهش‌های تجربی بیشتر در بستر نظام آموزشی ایران گردد.

کلمات کلیدی فارسی :
بازی‌وارسازی، انگیزش تحصیلی، دوره ابتدایی، یادگیری مبتنی بر بازی، انگیزش درونی، فناوری آموزشی