چالش‌های حقوقی به‌کارگیری هوش مصنوعی در تجارت الکترونیک با تأکید بر حمایت از مصرف‌کننده

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 17

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی مطالعات علوم جامعه شناختی فرهنگی اجتماعی - سال دوم شماره اول - بهار 1405

نویسندگان :
ساسان نویدپور 1- کارشناسی ارشد مهندسی مدیریت اجرایی، گروه مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
شهرام نویدپور 2- کارشناسی رشته حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، واحد بیله سوار، اردبیل، ایران.

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2793

چکیده فارسی :

گسترش به‌کارگیری سامانه‌های هوش مصنوعی در تجارت الکترونیک، ساختار تصمیم‌گیری در روابط بنگاه–مصرف‌کننده را به‌طور بنیادین دگرگون کرده و زمینه بروز چالش‌های تازه‌ای در حوزه حمایت از مصرف‌کننده، مسئولیت مدنی و حفاظت از داده‌های شخصی فراهم آورده است. مسئله محوری این پژوهش آن است که آیا چارچوب‌های حقوقی موجود، توان مواجهه کارآمد با آثار حقوقی و اقتصادی تصمیم‌گیری الگوریتمی، به‌ویژه در زمینه‌هایی چون قیمت‌گذاری پویا، پروفایل‌سازی رفتاری، رتبه‌بندی و توصیه‌گری خودکار را دارند یا خیر. پژوهش با رویکرد تحلیلی–توصیفی و بر مبنای مطالعه نظام‌مند اسناد، رویه‌ها و ادبیات علمی، ابتدا کارکردهای اصلی هوش مصنوعی در تجارت الکترونیک و پیامدهای آن برای توازن قدرت و اطلاعات در رابطه قراردادی را واکاوی می‌کند و سپس کاستی‌های چارچوب‌های سنتی را در مواجهه با «زیان‌های الگوریتمی»، «عدم شفافیت تصمیم‌گیری» و «غلبه اطلاعاتی مبتنی بر داده» برجسته می‌سازد. یافته‌ها حاکی از آن است که مدل‌های موجود، عمدتاً رویکردی پسینی و تقصیرمحور دارند و در برابر پیچیدگی فنی، افشای‌ناپذیری منطق الگوریتمی و دشواری اثبات، ناکارآمد جلوه می‌کنند. بر این اساس، پژوهش بر ضرورت گذار به یک الگوی تنظیم‌گری پیشگیرانه، ریسک‌محور و داده‌محور تأکید می‌کند که مؤلفه‌هایی همچون تدوین قانون جامع هوش مصنوعی، استقرار نظام جامع حفاظت از داده‌های شخصی، الزام به شفافیت و تبیین‌پذیری الگوریتمی، شناسایی حقوق ویژه در برابر تصمیمات خودکار، بازطراحی قواعد مسئولیت مدنی بر پایه خطر و ایجاد نهاد تنظیم‌گر تخصصی را در بر می‌گیرد. در نهایت، نتیجه‌گیری می‌شود که تنها از طریق تلفیق شفافیت الگوریتمی، حکمرانی مسئولانه داده و تقویت جبران‌پذیری حقوقی مصرف‌کننده می‌توان تعادلی پایدار میان نوآوری فناورانه و صیانت از حقوق بنیادین در زیست‌بوم هوش مصنوعی در تجارت الکترونیک برقرار ساخت.

کلمات کلیدی فارسی :
هوش مصنوعی، تجارت الکترونیک، حمایت از مصرف‌کننده، تصمیم‌گیری الگوریتمی، حفاظت از داده‌های شخصی، مسئولیت مدنی، شفافیت الگوریتمی.