بررسی و تطیبقی عناصر بصری در مساجد دوره های صفوی و اشاره به مسجد جامع

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 20

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره چهارم - زمستان 1404

نویسندگان :
سحر حاجیلو معلم مقطع متوسطه دوم هنرستان ؛ اداره آموزش و پرورش استان قزوین ناحیه ۲

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2341

چکیده فارسی :

معماری اسلامی به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین تجلیات فرهنگ، اعتقاد و هویت تمدنی مسلمانان، همواره بستری غنی برای بروز مفاهیم معنوی در قالب عناصر مادی و بصری بوده است. در این میان، مسجد به‌عنوان مهم‌ترین فضای عبادی در جهان اسلام، نه‌تنها کارکردی دینی و آیینی دارد، بلکه به‌مثابه یک اثر هنری و فرهنگی، بازتاب‌دهنده نظام فکری، ذوق زیبایی‌شناختی و تحولات تاریخی هر دوره نیز به شمار می‌رود. از این رو، بررسی عناصر بصری در معماری مساجد، به‌ویژه در دوره‌های شاخص تاریخی، می‌تواند دریچه‌ای عمیق به درک پیوند میان هنر، مذهب و جامعه بگشاید. دوره صفوی را می‌توان یکی از درخشان‌ترین ادوار تاریخ معماری و هنر اسلامی در ایران دانست؛ دوره‌ای که با تثبیت مذهب تشیع و تمرکز قدرت سیاسی، زمینه‌ای مناسب برای شکوفایی هنرهای گوناگون، به‌ویژه معماری مذهبی، فراهم آمد. در این دوره، ساخت مساجد با رویکردی نوین و با تأکید بر شکوه، نظم هندسی، هماهنگی رنگ‌ها و غنای تزیینی به اوج خود رسید. عناصر بصری همچون کاشی‌کاری‌های معرق و هفت‌رنگ، کتیبه‌نگاری، گنبدهای باشکوه، ایوان‌های مرتفع، مناره‌ها و الگوهای پیچیده هندسی و اسلیمی، همگی در خدمت انتقال مفاهیم معنوی و ایجاد تجربه‌ای روحانی برای مخاطب قرار گرفتند. این عناصر نه‌تنها جنبه زیبایی‌شناختی دارند، بلکه حامل معانی نمادین و مفاهیم عمیق دینی هستند که درک آن‌ها نیازمند نگاهی تحلیلی و تطبیقی است. در میان آثار برجای‌مانده از این دوره، مساجد جامع به‌عنوان شاخص‌ترین نمونه‌های معماری مذهبی، جایگاهی ویژه دارند. مسجد جامع، به‌عنوان مرکز اصلی تجمعات مذهبی و اجتماعی، همواره کانون توجه معماران و هنرمندان بوده و در هر دوره تاریخی، ویژگی‌های خاص آن دوره را در خود بازتاب داده است. در دوره صفوی، مساجد جامع نه‌تنها از نظر ابعاد و ساختار فضایی توسعه یافتند، بلکه از حیث غنای بصری و تزیینی نیز به سطحی بی‌نظیر رسیدند. بررسی این مساجد می‌تواند نشان دهد که چگونه عناصر بصری در خدمت تقویت هویت مذهبی، ایجاد حس وحدت و القای عظمت و قداست فضا قرار گرفته‌اند. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی و تطیبقی عناصر بصری در مساجد دوره های صفوی و اشاره به مسجد جامع پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که عناصر بصری در مساجد دوره صفوی با تکیه بر نور، رنگ، هندسه و تزئینات، به اوج انسجام و غنای معنایی رسیده و در مقایسه با مسجد جامع، از سطح کارکردی صرف فراتر رفته و به نظامی تجربه‌محور و نمادین تبدیل شده‌اند. این تحول بیانگر تداوم سنت معماری اسلامی در عین ارتقای بیان هنری و ادراکی آن در دوره صفوی است

کلمات کلیدی فارسی :
عناصر بصری ، مساجد ، دوره صفوی ، مسجد جامع ، معماری