طراحی و اعتبارسنجی بسته آموزشی مبتنی بر بازی‌های جدی (Serious Games) برای پرورش خلاقیت و تفکر واگرا در دانش‌آموزان

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 17

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره اول - بهار 1404

نویسندگان :
فرحناز نسیمی کارشناسی الهیات و معارف اسلامی-تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه زنجان
مریم مرادی کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی دانشگاه :آزاد اسلامی شهرستان میانه
لیلا اسماعیلی کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی دانشگاه :آزاد اسلامی شهرستان میانه
مریم دانشور اموزش ابتدایی کارشناسی دانشگاه آزاد اسلامی میانه

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/543

چکیده فارسی :

هدف بنیادین پژوهش حاضر، طراحی، تدوین و اعتبارسنجی یک بسته آموزشی نوین با استفاده از ظرفیت‌های بازی‌های جدی (Serious Games) است تا از این طریق، زمینه لازم برای ارتقای توانمندی‌های شناختی سطح بالا به‌ویژه خلاقیت و تفکر واگرا در دانش‌آموزان دوره متوسطه فراهم آید. در نظام‌های آموزشی مرسوم، به‌رغم تلاش‌های فراوان برای انتقال دانش، اغلب روش‌های آموزشی موجود، بیش از آنکه به پرورش مهارت‌های حل مسئله، نوآوری و تولید راه‌حل‌های متعدد بپردازند، بر محفوظات و تکرار ساختارهای ثابت تأکید دارند؛ این رویکرد، در نهایت منجر به محدودسازی بستر لازم برای شکوفایی پتانسیل‌های خلاقانه دانش‌آموزان و کاهش توانایی آنان در مواجهه با چالش‌های غیرساختاریافته‌ی دنیای واقعی می‌شود. لذا، شناسایی و به‌کارگیری ابزارهایی که ضمن ایجاد انگیزش درونی، فرآیند یادگیری را به محیطی امن برای آزمون و خطا و اکتشاف تبدیل کنند، از اولویت‌های اساسی به شمار می‌رود.
بازی‌های جدی، به عنوان واسطه‌های آموزشی‌ای که از جذابیت‌های بازی‌گونه برای انتقال محتوای آموزشی یا تغییر رفتار استفاده می‌کنند، دارای پتانسیل منحصربه‌فردی برای تحریک قوای تفکر واگرا هستند؛ زیرا ذات بازی، مستلزم تصمیم‌گیری‌های سریع، مواجهه با موانع متعدد و یافتن راه‌حل‌های خلاقانه است. روش‌شناسی این پژوهش از نوع آمیخته (کیفی – کمی) است. در مرحله‌ی کیفی، با اتکا به تحلیل مبانی نظری مرتبط با روانشناسی خلاقیت (نظریه سرمایه‌گذاری) و اصول طراحی بازی، سناریوهای آموزشی منطبق با ابعاد سیالی، انعطاف‌پذیری، بسط و اصالت تفکر واگرا طراحی شد و روایی محتوایی بسته توسط متخصصان تأیید گردید. در مرحله‌ی کمی، از طرح شبه‌آزمایشی پیش‌آزمون – پس‌آزمون با حضور گروه کنترل و آزمایش استفاده شد و نمونه‌ی آماری شامل تعدادی از دانش‌آموزان مقطع متوسطه بودند که به صورت هدفمند انتخاب و به طور تصادفی در گروه‌ها جای گرفتند.
ابزار اصلی اندازه‌گیری، آزمون‌های استاندارد خلاقیت بود که توانایی دانش‌آموزان را قبل و بعد از مداخله آموزشی سنجید. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از آمار استنباطی، به‌ویژه تحلیل کوواریانس (ANCOVA)، صورت پذیرفت. یافته‌های پژوهش به وضوح نشان دادند که مداخله‌ی آموزشی مبتنی بر بازی‌های جدی، منجر به افزایش معنادار نمرات گروه آزمایش در تمامی مؤلفه‌های تفکر واگرا در مقایسه با گروه کنترل شد (P<0.001P < 0.001P<0.001). این نتایج بیانگر آن است که بازی‌های جدی، نه تنها صرفاً یک ابزار سرگرمی نیستند، بلکه می‌توانند به عنوان یک محیط یادگیری فعال، موجب تسهیل فرآیندهای شناختی پیچیده و مورد نیاز قرن ۲۱ گردند. این بسته آموزشی، پس از اعتبارسنجی نهایی، ابزار مؤثری برای تحول در شیوه‌های تدریس و همسویی با اهداف سند تحول بنیادین آموزش و پرورش کشور در زمینه تربیت نسل خلاق و نوآور محسوب می‌شود.

کلمات کلیدی فارسی :
بازی‌های جدی، خلاقیت، تفکر واگرا، بسته آموزشی، اعتبارسنجی.