ایجاد و تعمیق علاقه به درس ریاضی در دانش‌آموزان نسل Z شاخهٔ علوم انسانی: ارائهٔ الگوی پنج‌ستونی مبتنی بر شواهد روان‌شناختی و رفتاری

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 18

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم - شماره دوم - تابستان 1405

نویسندگان :
مریم دهقان دبیر دبیرستان های آموزش و پرورش منطقه 12 تهران

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4462

چکیده فارسی :

زمینه و هدف: دانش‌آموزان شاخهٔ علوم انسانی در تلاقی دو موقعیت آموزشی خاص قرار دارند. از یک‌سو شواهد پژوهشی نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از انتخاب این شاخه، دست‌کم تا حدی، متأثر از تجربهٔ ناخوشایند پیشین در ریاضیات، خودپندارهٔ ریاضی پایین و راهبرد اجتناب است؛ و از سوی دیگر، این دانش‌آموزان متعلق به نسلی هستند (نسل Z، متولدین تقریبی ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۰) که الگوهای توجه، ارزش‌گذاری و مصرف اطلاعاتشان با نسل‌های پیشین تفاوت‌های معناداری دارد. هدف پژوهش حاضر، تدوین چارچوبی نظری–کاربردی و مبتنی بر شواهد برای ایجاد و تعمیق علاقه به ریاضیات در این گروه ویژه است.
روش: پژوهش از نوع مرور روایی–نظام‌مند (narrative-systematic review) است. با جست‌وجوی هدفمند در پایگاه‌های علمی معتبر و بر پایهٔ معیارهای ورود و خروج مشخص، ۷۲ منبع از حوزه‌های روان‌شناسی تربیتی، روان‌شناسی شناختی، علوم رفتاری، آموزش ریاضی، مطالعات نسلی و فناوری آموزشی، در بازهٔ زمانی ۱۹۷۶ تا ۲۰۲۱، انتخاب و تحلیل مضمونی شد.
یافته‌ها: تحلیل شواهد به شناسایی پنج سازوکار روان‌شناختی انجامید که در مجموع، بیشترین سهم را در شکل‌گیری یا افول علاقه به ریاضی در این جمعیت هدف دارند: (۱) ادراک ارزش و معنا؛ (۲) ادراک شایستگی و خودکارآمدی؛ (۳) ادراک خودمختاری و اختیار؛ (۴) تنظیم هیجان و مدیریت اضطراب ریاضی؛ و (۵) تعلق اجتماعی و هویت ریاضی. بر این اساس، «الگوی پنج‌ستونی علاقه‌آفرینی» تدوین و برای هر ستون، راهبردهای عملیاتیِ کلاس‌محور، به‌همراه یک بستهٔ مداخله‌ای هشت‌هفته‌ای و ابزارهای سنجش اثربخشی، پیشنهاد شد.
نتیجه‌گیری: علاقه به ریاضی یک ویژگی ثابت شخصیتی نیست، بلکه سازه‌ای رشدی و بافت‌وابسته است که با طراحی هدفمند محیط یادگیری قابل ایجاد و تثبیت است. مؤثرترین مداخلات در جمعیت هدف این پژوهش، مداخلاتی هستند که پیش از تلاش برای «جذاب‌سازی» ریاضی، ابتدا موانع هیجانی و ادراکی (اضطراب، هویت «من آدم ریاضی نیستم» و بی‌معنایی ادراک‌شده) را برمی‌دارند. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد اتکای صرف به فناوری و بازی‌وارسازی، بدون پشتوانهٔ طراحی آموزشی اصولی، اثر پایداری بر انگیزش ندارد.

کلمات کلیدی فارسی :
علاقه به ریاضی، انگیزش تحصیلی، اضطراب ریاضی، نسل Z، شاخهٔ علوم انسانی، نظریهٔ خودتعیین‌گری، ارزش سودمندی، هویت ریاضی