از یادگیری منفعل تا یادگیری کاوشگری شناسایی چالش‌های شکل‌گیری هویت پژوهشگری در دانش‌آموزان و ارائه راهکارهای مدرسه‌محور

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 12

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم - شماره دوم - تابستان 1405

نویسندگان :
زهرا رضایی نیا
فاطمه علیشاهی

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4257

چکیده فارسی :

تحولات شتابان علمی، فناوری و اجتماعی در دهه‌های اخیر، مأموریت مدرسه را از انتقال صرف دانش به سمت پرورش یادگیرندگانی فعال، پرسشگر، خلاق و توانمند در حل مسئله سوق داده است. در چنین شرایطی، یکی از مهم‌ترین اهداف نظام‌های آموزشی، شکل‌گیری «هویت پژوهشگر» در دانش‌آموزان است؛ هویتی که در آن دانش‌آموز خود را صرفاً دریافت‌کننده اطلاعات نمی‌داند، بلکه به‌عنوان فردی جست‌وجوگر، پرسشگر، تحلیلگر و تولیدکننده دانش و راه‌حل‌های جدید شناخته می‌شود. با وجود اهمیت این موضوع، بخش قابل توجهی از فعالیت‌های آموزشی مدارس همچنان بر یادگیری حافظه‌محور، پاسخ‌های از پیش تعیین‌شده، ارزشیابی نتیجه‌محور و انتقال یک‌سویه اطلاعات استوار است و همین امر می‌تواند فرصت تجربه پژوهش واقعی را برای دانش‌آموزان محدود کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مهم‌ترین چالش‌های شکل‌گیری هویت پژوهشگر در دانش‌آموزان و ارائه راهکارهای مدرسه‌محور انجام شده است. این مقاله با رویکرد مروری ـ تحلیلی و با استفاده از ادبیات نظری مرتبط با یادگیری فعال، یادگیری کاوشگری، یادگیری مبتنی بر مسئله، یادگیری مبتنی بر پروژه، تفکر انتقادی و آموزش پژوهش‌محور، مؤلفه‌های مؤثر بر شکل‌گیری هویت پژوهشی دانش‌آموزان را بررسی می‌کند. یافته‌های تحلیلی نشان می‌دهد که ضعف فرهنگ پرسشگری، غلبه آموزش سخنرانی و انتقالی، نگرش نتیجه‌محور نسبت به پژوهش، کمبود مهارت‌های پژوهشی معلمان و دانش‌آموزان، محدودیت زمانی و امکاناتی، ضعف پیوند مدرسه با مسائل واقعی جامعه و همچنین فقدان نظام تشویق و ارزشیابی مناسب، از مهم‌ترین موانع شکل‌گیری این هویت هستند. بر اساس یافته‌های مقاله، ایجاد «زیست‌بوم پژوهش مدرسه‌ای» مستلزم تغییر هم‌زمان در نقش معلم، نقش دانش‌آموز، شیوه ارزشیابی، برنامه درسی، مدیریت مدرسه و ارتباط مدرسه با محیط پیرامون است. در پایان، الگویی مدرسه‌محور با محوریت پنج مؤلفه «فرهنگ پرسشگری، توانمندسازی پژوهشی، تجربه کاوشگری، حمایت مدیریتی و ارائه و اثرگذاری» پیشنهاد می‌شود که می‌تواند زمینه گذار تدریجی از یادگیری منفعل به یادگیری کاوشگر را فراهم سازد.

کلمات کلیدی فارسی :
یادگیری کاوشگر، هویت پژوهشگر، دانش‌آموز پژوهشگر، یادگیری فعال، مدرسه پژوهش‌محور، تفکر انتقادی، یادگیری مبتنی بر پروژه، فرهنگ پژوهش.