واکاوی روان‌شناختی و تربیتی سازوکارهای تشویق و تنبیه در فرایند یادگیری: از تقویت رفتار تا انگیزش درونی

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 8

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره دوم - تابستان 1404

نویسندگان :
مریم ناصری کاردانی مدیریت بازرگانی، دانشگاه علمی کاربردی ماهان هدایت Naserimaryam6@gmail.com

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4179

چکیده فارسی :

هدایت رفتاری و ارتقای عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان در مدارس از دیرباز متکی بر به‌کارگیری فنون تقویت و خاموشی بوده است. کاربرد تشویق و تنبیه به عنوان متداول‌ترین ابزارهای بیرونی کنترل رفتار، همواره با چالش‌های نظری و روان‌شناختی پیچیده‌ای همراه است که غفلت از اصول علمی آن می‌تواند به پیامدهای معکوس تربیتی منجر شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین جامع مبانی روان‌شناختی، انواع، آثار، اصول کاربرد بهینه و بررسی اسناد بالادستی و آیین‌نامه‌های اجرایی در حوزه تشویق و تنبیه به شیوه توصیفی-تحلیلی تدوین شده است. یافته‌های تحلیلی نشان می‌دهد که اگرچه تشویق (به‌ویژه تقویت‌های کلامی، اجتماعی و مبتنی بر تلاش) موجب افزایش انگیزه، عزت‌نفس و خودکارآمدی تحصیلی می‌گردد، اما وابستگی مفرط به پاداش‌های مادی می‌تواند به تضعیف انگیزش درونی منتهی شود. از سوی دیگر، تنبیه سنتی و فیزیکی به دلیل ایجاد اضطراب، تخریب رابطه معلم-شاگرد و ایجاد اثرات نامطلوب سرایت اجتماعی، کارایی تربیتی نداشته و تنها رویکردهای غیرمستقیم، محروم‌سازی موقت، جبران رفتار و بازخوردهای سازنده با حفظ کرامت انسانی دانش‌آموز قابل توجیه هستند. گذار از کنترل بیرونی صرف به سوی خودتنظیمی، درونی‌سازی ارزش‌ها و ایجاد احساس مسئولیت‌پذیری فردی، غایت نهایی مدیریت رفتار در کلاس درس است. رعایت نسبت بهینه تشویق به تنبیه، شفاف‌سازی قوانین، ریشه‌یابی رفتارهای نامطلوب و انطباق تصمیمات با مقررات رسمی آیین‌نامه اجرایی مدارس، ضامن شکل‌گیری یک محیط آموزشی امن، پویا و تعالی‌بخش خواهد بود.

کلمات کلیدی فارسی :
تشویق، تنبیه، انگیزش درونی، خودتنظیمی، مدیریت رفتار، آیین‌نامه اجرایی مدارس، روان‌شناسی تربیتی.