واکاوی چالش های اخلاقی و تربیتی استفاده از هوش مصنوعی در نظام آموزشی

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 22

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم شماره اول - بهار 1405

نویسندگان :
زهرا شکری مغمول کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی آموزگار شهرستان شاهین دژ
میلاد عبادی هاچه سو کارشناسی آموزش کودکان با نیازهای ویژه ، آموزگار شهرستان شاهین دژ
زهرا قهرمانی لیسانس مشاوره، مربی پرورشی،شهرستان شاهین دژ
کبری امانی کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی ، مشاور شهرستان شاهین دژ
عهدیه فتحی کارشناسی ارشد ادبیات عربی، دبیر شهرستان شاهین دژ

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4140

چکیده فارسی :

هدف پژوهش حاضر، واکاوی چالش‌های اخلاقی و تربیتی ناشی از استفاده روزافزون از فناوری‌های هوش مصنوعی در محیط‌های مدرسه‌ای و شناسایی ابعاد مؤثر بر استفاده مسئولانه، عادلانه و تربیت‌محور از این فناوری در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ بود. پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد همبستگی انجام شد. جامعه آماری پژوهش را مدیران و معلمان مدارس تشکیل دادند و با توجه به ماهیت اکتشافی مطالعه، ۸۵ نفر از آنان به شیوه نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه محقق‌ساخته چالش‌های اخلاقی و تربیتی هوش مصنوعی در مدرسه استفاده شد که مؤلفه‌های آن شامل حریم خصوصی و امنیت داده‌های دانش‌آموزان، عدالت و دسترسی برابر، شفافیت و مسئولیت‌پذیری، اصالت و صداقت آموزشی، وابستگی شناختی به هوش مصنوعی، کاهش استقلال و خلاقیت یادگیرندگان، سوگیری الگوریتمی و نقش حرفه‌ای معلم بود. روایی محتوایی ابزار با استفاده از نظر متخصصان حوزه علوم تربیتی و فناوری آموزشی بررسی و تأیید شد و ضریب آلفای کرونباخ کل پرسشنامه ۰/۹۱ به دست آمد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل و از شاخص‌های توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه استفاده شد. یافته‌های نمونه نشان داد که مهم‌ترین چالش‌های ادراک‌شده به‌ترتیب مربوط به حریم خصوصی و حفاظت از داده‌های دانش‌آموزان، اصالت و صداقت در فرایند یادگیری، وابستگی دانش‌آموزان به پاسخ‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی و عدالت در دسترسی به فناوری بود. نتایج همبستگی نشان داد میان سواد اخلاقی ـ دیجیتال و آمادگی مدرسه برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (r=0/48، p<0/001). همچنین، تحلیل رگرسیون نشان داد مؤلفه‌های سواد اخلاقی ـ دیجیتال، توانمندی حرفه‌ای معلمان و وجود سیاست‌های روشن مدرسه‌ای در مجموع حدود ۴۶ درصد از واریانس آمادگی برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی را تبیین می‌کنند (R²=0/46). بر اساس یافته‌ها، مسئله اصلی در بهره‌گیری آموزشی از هوش مصنوعی صرفاً دسترسی به ابزارهای هوشمند نیست، بلکه چگونگی تنظیم رابطه میان فناوری، قضاوت حرفه‌ای معلم، استقلال یادگیرنده، عدالت آموزشی و ارزش‌های تربیتی است. بنابراین، استفاده اثربخش از هوش مصنوعی در مدارس مستلزم تدوین چارچوب‌های اخلاقی روشن، آموزش سواد هوش مصنوعی و اخلاق دیجیتال به معلمان و دانش‌آموزان، تقویت نقش نظارتی و تربیتی معلم، حفاظت جدی از داده‌های یادگیرندگان و طراحی سازوکارهایی برای پیشگیری از وابستگی و تقلب آموزشی است. یافته‌ها می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری مدرسه‌محور و تدوین دستورالعمل‌های مسئولانه برای بهره‌گیری تربیتی از هوش مصنوعی در مدارس باشد.

کلمات کلیدی فارسی :
هوش مصنوعی آموزشی، اخلاق آموزشی، تربیت دیجیتال، سواد هوش مصنوعی، حریم خصوصی دانش‌آموزان، عدالت آموزشی، مدارس هوشمند