تبیین نقش میانجی شفافیت الگوریتمی در رابطه بین مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی و اعتماد دبیران دوره متوسطه اول ناحیه یک شیراز

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 24

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم - شماره دوم - تابستان 1405

نویسندگان :
آزاده اژدری دانشکده تعلیم و تربیت اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز، ایران

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3950

چکیده فارسی :

گسترش شتابان فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، نظام‌های آموزشی را با فرصت‌ها و چالش‌های جدیدی مواجه ساخته است. سامانه‌های آموزشی تطبیقی، چت‌بات‌های هوشمند، سکوهای تحلیل یادگیری و ابزارهای شخصی‌سازی آموزش، ظرفیت آن را دارند که فرایند یاددهی ـ یادگیری را بهبود بخشند، بازخوردهای سریع‌تر و دقیق‌تری ارائه دهند و بخشی از وظایف تحلیلی و پشتیبان معلمان را تسهیل کنند. با وجود این، بهره‌گیری از هوش مصنوعی در محیط‌های آموزشی صرفاً به قابلیت‌های فنی آن وابسته نیست؛ بلکه میزان پذیرش و استفاده مؤثر از این فناوری تا حد زیادی به اعتماد کاربران، به‌ویژه معلمان، بستگی دارد. اعتماد دبیران نیز متأثر از نحوه مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی و میزان شفافیت عملکرد الگوریتم‌هاست.

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش میانجی شفافیت الگوریتمی در رابطه بین مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی و اعتماد دبیران دوره متوسطه اول ناحیه یک شیراز انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر رویکرد، کمّی است. روش پژوهش توصیفی ـ پیمایشی از نوع همبستگی بوده و تحلیل روابط میان متغیرها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دبیران دوره متوسطه اول مدارس دولتی ناحیه یک شیراز در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵، به تعداد ۵۶۳ نفر، بود. حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان ۲۳۴ نفر تعیین شد و نمونه‌گیری به شیوه در دسترس انجام گرفت. با توجه به محدودیت‌های ناشی از شرایط جنگی، پرسشنامه‌ها از طریق شبکه‌های پیام‌رسان داخلی شامل شاد، ایتا و بله توزیع و جمع‌آوری شدند.

برای گردآوری داده‌ها از سه ابزار استفاده شد: پرسشنامه محقق‌ساخته مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی با ۲۰ گویه، پرسشنامه اقتباسی شفافیت الگوریتمی با ۱۵ گویه برگرفته از نینگ و همکاران در سال ۲۰۲۴ و پرسشنامه اقتباسی اعتماد معلمان به هوش مصنوعی با ۱۵ گویه برگرفته از مایر و همکاران در سال ۱۹۹۵. روایی صوری و محتوایی ابزارها با استفاده از نظر استادان و خبرگان بررسی شد و پایایی آن‌ها نیز با شاخص‌های آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی مورد ارزیابی قرار گرفت. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و SmartPLS نسخه ۴ و در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی تحلیل شدند.

نتایج توصیفی نشان داد میانگین مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی برابر با ۳/۴۲، میانگین شفافیت الگوریتمی برابر با ۳/۱۸ و میانگین اعتماد معلمان به هوش مصنوعی برابر با ۳/۳۵ از پنج بوده است. نتایج مدل ساختاری نشان داد مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی اثر مستقیم، مثبت و معناداری بر اعتماد معلمان داردbeta=0/34, t=5/67, p<0/001 همچنین، مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی بر شفافیت الگوریتمی اثر مثبت و معناداری داشته است beta=0/53, t=10/60, p<0/001 شفافیت الگوریتمی نیز اثر مثبت و معناداری بر اعتماد معلمان نشان داد beta=0/49, t=9/80, p<0/001 افزون بر این، اثر غیرمستقیم مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی بر اعتماد معلمان از مسیر شفافیت الگوریتمی برابر با ۰/۲۶ به دست آمد و این اثر نیز معنادار بود t=5/20, p<0/001.

بر اساس این یافته‌ها، شفافیت الگوریتمی در رابطه میان مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی و اعتماد دبیران، نقش میانجی جزئی دارد. به عبارت دیگر، مدیریت مناسب چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی هم به‌صورت مستقیم و هم از طریق افزایش شفافیت الگوریتمی می‌تواند اعتماد دبیران را تقویت کند. بنابراین، تدوین سیاست‌های شفاف، ایجاد سازوکارهای نظارتی، توانمندسازی معلمان و افزایش توضیح‌پذیری خروجی‌های سامانه‌های هوشمند، از الزامات مهم توسعه مسئولانه هوش مصنوعی در مدارس به شمار می‌رود.

کلمات کلیدی فارسی :
مدیریت چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی، شفافیت الگوریتمی، اعتماد دبیران، اعتماد معلمان، هوش مصنوعی در آموزش، دوره متوسطه اول