بازآفرینی اقتدار و مرجعیت معلم در عصر شبکه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی: راهبردهایی برای تقویت اعتماد، یادگیری و رهبری آموزشی

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 18

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره دوم - تابستان 1404

نویسندگان :
محمد حسین پور لیسانس آموزش تاریخ
مریم جورابدوز لیسانس کامپیوتر نرم افزار
مهناز وحدانی کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3740

چکیده فارسی :

اقتدار و مرجعیت معلم همواره یکی از ارکان اصلی نظام‌های آموزشی موفق بوده است. این اقتدار در گذشته بیش از هر چیز بر پایه دانش تخصصی، تجربه حرفه‌ای، جایگاه اجتماعی و اعتماد عمومی شکل می‌گرفت. گسترش شبکه‌های اجتماعی و توسعه ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، شیوه دسترسی دانش‌آموزان به اطلاعات، الگوهای ارتباطی و انتظارات آنان از فرایند یاددهی ـ یادگیری را دگرگون کرده است. دانش‌آموزان دیگر تنها دریافت‌کننده اطلاعات نیستند، بلکه با حجم گسترده‌ای از منابع آموزشی، تحلیل‌ها، دیدگاه‌ها و پاسخ‌های تولیدشده توسط سامانه‌های هوشمند روبه‌رو هستند. این تحول، مفهوم مرجعیت علمی معلم را از یک جایگاه مبتنی بر انحصار اطلاعات به جایگاهی مبتنی بر هدایت، تحلیل، اعتبارسنجی و توانمندسازی یادگیرندگان تغییر داده است. در چنین شرایطی، بازآفرینی اقتدار حرفه‌ای معلم به یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های نظام تعلیم و تربیت تبدیل شده است.

هدف این پژوهش، تبیین ابعاد تحول مرجعیت معلم و ارائه راهبردهایی برای بازسازی اقتدار حرفه‌ای وی در بستر شبکه‌های اجتماعی و فناوری‌های هوش مصنوعی است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعه منابع علمی معتبر داخلی و خارجی، گزارش‌های پژوهشی، اسناد سیاستی آموزش و پرورش و مقالات منتشرشده طی سال‌های اخیر گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شده‌اند. تلاش شده است یافته‌ها با واقعیت‌های مدارس ایران، تجربه‌های حرفه‌ای معلمان و نیازهای نظام آموزشی انطباق داشته باشد.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد اقتدار معلم دیگر صرفاً بر میزان اطلاعات علمی استوار نیست، بلکه مجموعه‌ای از شایستگی‌های حرفه‌ای شامل سواد رسانه‌ای، سواد هوش مصنوعی، مهارت ارتباطی، اخلاق حرفه‌ای، قدرت تحلیل، مدیریت کلاس، توان طراحی یادگیری فعال، ایجاد اعتماد، هدایت تفکر انتقادی و نقش الگویی معلم، مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده مرجعیت آموزشی در محیط‌های یادگیری جدید محسوب می‌شوند. همچنین استفاده هوشمندانه از فناوری، مشارکت دانش‌آموزان در تولید دانش، بهره‌گیری هدفمند از ابزارهای هوش مصنوعی و مدیریت صحیح تعاملات در فضای مجازی، می‌تواند به تقویت جایگاه معلم بینجامد. یافته‌ها نشان می‌دهد کاهش اقتدار معلم بیش از آنکه ناشی از فناوری باشد، حاصل ناتوانی نظام آموزشی در بازتعریف نقش معلم متناسب با تحولات دیجیتال است (رمضانی، ۱۴۰۳؛ رضایی و همکاران، ۱۴۰۲؛ OECD, 2023).
بر پایه نتایج این پژوهش، پیشنهاد می‌شود برنامه‌های توانمندسازی معلمان با محوریت سواد دیجیتال، سواد رسانه‌ای، کاربردهای آموزشی هوش مصنوعی، مهارت‌های ارتباطی، رهبری آموزشی و اخلاق حرفه‌ای بازطراحی شود. همچنین بازنگری در برنامه‌های تربیت معلم، تدوین دستورالعمل‌های استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در مدارس، تقویت فرهنگ یادگیری مادام‌العمر و توسعه شبکه‌های یادگیری حرفه‌ای معلمان می‌تواند زمینه بازآفرینی اقتدار علمی و تربیتی معلمان را فراهم سازد. اقتدار معلم در آینده آموزش، نه بر محدود کردن دسترسی دانش‌آموزان به اطلاعات، بلکه بر توان هدایت، تحلیل، الهام‌بخشی و پرورش اندیشه استوار خواهد بود.

کلمات کلیدی فارسی :
اقتدار معلم، مرجعیت آموزشی، شبکه‌های اجتماعی، هوش مصنوعی، سواد رسانه‌ای