کاوشی پدیدارشناسانه در تجربه زیسته دانش‌آموزان از بازآفرینی حکایات گلستان سعدی با روش داستان‌گویی دیجیتال: پیوند ادبیات کهن با زیست‌جهان دیجیتال

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 16

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره دوم - تابستان 1404

نویسندگان :
امیرحسین یادگاری دانشجوی دانشگاه فرهنگیان تهران، تهران، ایران

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3511

چکیده فارسی :

پژوهش حاضر با هدف کاوش در تجربه زیسته دانش‌آموزان متوسطه اول از بازآفرینی حکایات گلستان سعدی با استفاده از روش داستان‌گویی دیجیتال و فهم چگونگی تأثیر این روش بر درک آنان از مفاهیم ادبی و انگیزه یادگیری متون کهن فارسی انجام شده است. در شرایطی که آموزش ادبیات کلاسیک در مدارس ایران با بحران بی‌مهری و بیگانگی نسل دیجیتال مواجه است، روش‌های سنتیِ مبتنی بر خواندن خطی متن، معنی‌کردن واژگان و حفظ طوطی‌وار پیام‌های اخلاقی، نه تنها به درک عمیق منجر نمی‌شود، بلکه دیواری از دل‌زدگی میان دانش‌آموز و میراث ادبی ایجاد کرده است. در طول این پروژه، آنها در گروه‌های کوچک، چهار حکایت منتخب از باب‌های اول و دوم گلستان را به داستان‌های دیجیتال ۳ تا ۷ دقیقه‌ای شامل تصاویر متحرک، صداگذاری، دیالوگ‌های بازنویسی‌شده به زبان امروز، موسیقی متن و گاه جلوهای طنزآمیز تبدیل کردند. داده‌ها از طریق چهار ابزار اصلی گردآوری شدند: ۱) مشاهده مشارکتی و ضبط ویدئویی تمام جلسات کارگاه، ۲) مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با هر دانش‌آموز (در دو نوبت: میانه و پایان پروژه)، ۳) بحث‌های گروهی متمرکز در پایان هر دو هفته، و ۴) تحلیل آثار دیجیتال نهایی تولیدشده توسط دانش‌آموزان به‌عنوان «متن‌های چندوجهی». تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون براون و کلارک (۲۰۰۶) در شش مرحله (آشنایی با داده‌ها، تولید کدهای اولیه، جستجوی مضامین، بازبینی مضامین، تعریف و نام‌گذاری مضامین، و تولید گزارش) انجام شد. پس از کدگذاری استقرایی و رفت‌وبرگشت مکرر میان داده‌ها، پنج مضمون اصلی از تجربه زیسته دانش‌آموزان پدیدار گشت که عبارتند از: ۱) از «متنِ مُرده» تا «داستانِ زنده من»: احساس مالکیت و از آنِ‌خودسازی متن (شامل زیرمضمون‌های: تنفس در کالبد واژه‌ها، حق تأویل و تفسیر شخصی، و عبور از ترس از اشتباه)، ۲) پُل میان دو جهان: پیوند زیست‌جهان دیجیتال با میراث فرهنگی (شامل: سخن گفتن سعدی به زبان اینستاگرام، کشف ریشه‌های امروز در حکمت دیروز، و غرور از انتقال میراث)، ۳) یادگیری در حال انجام: فرایند دشوار اما لذت‌بخش کشف معنا (شامل: چانه‌زنی‌های تفسیری در گروه، سفر از سردرگمی به روشنایی، و زایش معنا از دل مکالمه)، ۴) از شنونده منفعل تا مؤلف خلاق: دگردیسی نقش و هویت یادگیرنده (شامل: طعم شیرین عاملیت، هنرمندِ درونِ من بیدار شد، و معلم شدن برای هم‌گروهی‌ها)، و ۵) فراتر از سعدی: چشمانی که تازه به ادبیات باز شد (شامل: میل به خواندن حکایت بعدی، نگاهی نو به کتاب فارسی، و تغییر ذائقه ادبی). یافته‌ها نشان می‌دهند که روش داستان‌گویی دیجیتال، با ایجاد فضایی برای «بازی» معنایی، گفتگوی تفسیری و ترکیب خلاقانه رسانه‌ها، پدیدار ادبیات کهن را در افق فهم دانش‌آموز امروزی از «اثری موزه‌ای و تحمیلی» به «منبعی زنده، انعطاف‌پذیر و شخصاً معنادار» دگرگون می‌سازد. این دگرگونی صرفاً شناختی نیست، بلکه ابعاد عمیق عاطفی و هویتی را در بر می‌گیرد. دانش‌آموز در فرآیند بازآفرینی، نه تنها مفاهیم اخلاقی حکایات را عمیق‌تر درک می‌کند، بلکه با آنها رابطه‌ای شخصی برقرار می‌کند، آنها را به زبان و مسائل روزمره خود پیوند می‌زند و حتی توانایی نقد و بازاندیشی در آنها را به دست می‌آورد.

کلمات کلیدی فارسی :
پدیدارشناسی، تجربه زیسته، داستان‌گویی دیجیتال، گلستان سعدی، ادبیات کلاسیک، آموزش خلاق، تحلیل مضمون، زیست‌جهان دیجیتال، متوسطه اول.