راهبردهای نوین معلم و خانواده در پرورش خلاقیت دانش‌آموزان عصر دیجیتال

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 13

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم - شماره دوم - تابستان 1405

نویسندگان :
الهام السادات موسی کاظمی کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی دانشگاه پیام نور مبارکه ،اصفهان
اعظم عرب بافرانی کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی دانشگاه سراسری یزد

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3478

چکیده فارسی :

عصر دیجیتال، نه تنها ابزارهای یادگیری، بلکه ماهیت خلاقیت و نقش نهادهای تربیتی در پرورش آن را دستخوش دگرگونی عمیقی ساخته است. عبور از اقتصاد دانش‌محور به سمت اقتصاد خلاق، بازتعریف شایستگی‌های قرن بیست‌ویکم و ظهور فناوری‌های نوینی همچون هوش مصنوعی، ضرورت بازنگری در راهبردهای آموزشی و تربیتی را دوچندان کرده است. با وجود تأکید گسترده بر خلاقیت در اسناد بالادستی، همچنان شکاف عمیقی بین نظریه و عمل در این حوزه وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که در بیشتر پژوهش‌های مرتبط با «پداگوژی خلاقیت»، نقش خانواده به‌عنوان یک شریک استراتژیک و تأثیرگذار، نادیده گرفته شده است. این پژوهش کیفی که با استفاده از روش تحلیل اسنادی و بررسی نظام‌مند پیشینه پژوهش‌های داخلی و خارجی انجام شده است، با هدف شناسایی، دسته‌بندی و تبیین راهبردهای نوین معلم و خانواده در پرورش خلاقیت دانش‌آموزان در بستر عصر دیجیتال صورت گرفته است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خلاقیت در دنیای دیجیتال، دیگر یک ویژگی فردی و ذاتی نیست، بلکه پدیده‌ای تعاملی، اجتماعی و وابسته به بستر است که در شبکه‌ای از روابط بین معلم، دانش‌آموز و خانواده شکل می‌گیرد. راهبردهای نوین معلم در این عصر، فراتر از انتقال دانش، شامل طراحی تکالیف مشارکتی خانواده‌محور (که والدین را به‌عنوان «هم‌آموز» درگیر می‌سازد)، به‌کارگیری هدفمند شبکه‌های اجتماعی (برای ایجاد پل ارتباطی غیررسمی با خانه)، ایجاد فضای امن برای کاوش و آزمایش با فناوری (همچون «جعبه شنی» هوش مصنوعی) و ادغام هدفمند پداگوژی‌های خلاقیت با سواد دیجیتال است. در سوی دیگر، راهبردهای نوین خانواده نه به‌معنای نظارت مستقیم بر تکالیف، بلکه شامل تشویق فعال و هدفمند برای کاوش در فضای مجازی، مشارکت به‌عنوان هم‌یادگیرنده در فعالیت‌های غیرروتین، و ایجاد فضای گفت‌وگوی باز و امن درباره تجارب دیجیتال فرزندان تعریف می‌شود. پژوهش تأکید می‌کند که تشویق والدین، نقش تعدیل‌گر مهمی در تبدیل «یادگیری خودگردان» دانش‌آموزان به «خلاقیت دیجیتال» ایفا می‌کند و بدون این حمایت، صرف‌اندوزی اطلاعات در فضای مجازی به نوآوری منجر نخواهد شد.
الگوی تعامل مؤثر میان معلم و خانواده در این اکوسیستم، بر سه اصل اساسی ارتباط دوسویه و مستمر، شفافیت در نقش‌ها و مسئولیت‌ها، و احترام به محدودیت‌های زمانی و توانمندی‌های دیجیتال والدین استوار است. با این حال، پیاده‌سازی این راهبردها با چالش‌های جدی نظیر شکاف دیجیتال، مقاومت نهادی و فردی در برابر تغییر، فشارهای چندگانه بر والدین شاغل، و ابهام در تعریف نقش جدید والدین در فرآیند یادگیری روبه‌رو است. در مقابل، فرصت‌هایی نظیر فناوری به‌عنوان پل ارتباطی، گسترش یادگیری سیار و غیررسمی، و امکان هم‌آفرینی دانش توسط دانش‌آموزان، افق‌های تازه‌ای را پیش روی نظام‌های آموزشی می‌گشاید. نتیجه‌گیری نهایی مقاله حاکی از آن است که پرورش خلاقیت در عصر دیجیتال، یک «مأموریت جمعی» است و نیازمند گذار از نگاه جزیره‌ای به مدرسه و خانه، به‌سوی ایجاد یک «اکوسیستم یادگیرنده» است که در آن معلم، دانش‌آموز و خانواده به‌طور عامدانه، خلاق و هم‌افزا در فرآیند یادگیری مشارکت دارند. پیشنهاد می‌شود نظام‌های آموزشی با بازنگری در برنامه‌های درسی و توانمندسازی معلمان و والدین، بسترهای نهادی این هم‌افزایی را فراهم آورند.

کلمات کلیدی فارسی :
خلاقیت دیجیتال، راهبردهای نوین آموزشی، ارتباط خانه و مدرسه، عصر دیجیتال، یادگیری مشارکتی، اکوسیستم یادگیری