حمایت از آثار تولیدی هوش مصنوعی در نظام های حقوقی اسلامی ( مطالعه ی تطبیقی در حقوق ایران و کشور های عربی )

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 16

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
اولین همایش ملی و بین المللی هوش مصنوعی و آینده آموزش در جهان

نویسندگان :
حسام الدین الماسوندی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه خاتم تهران hessamalmasvandi@gmail.com

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3329

چکیده فارسی :

ظهور هوش مصنوعی مولد، مفاهیم بنیادین حقوق مالکیت فکری، به‌ویژه معیارهای «اصالت» و «پدیدآورندگی انسانی» را با چالشی بی‌سابقه مواجه کرده است. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی ظرفیت‌های نظام‌های حقوقی اسلامی، با تمرکز ویژه بر حقوق ایران و کشورهای عربی، برای حمایت از آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی و ارائه الگویی منطبق بر مبانی فقهی و ضرورت‌های اقتصادی مدرن است. این تحقیق با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، ضمن بررسی اسنادی قوانین مالکیت فکری، مبانی فقه امامیه و دیدگاه‌های حقوقدانان معاصر در پنج سال اخیر را مورد نقد و ارزیابی قرار داده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه در نظام‌های حقوقی اسلامی، هوش مصنوعی به دلیل فقدان اراده و شخصیت حقوقی نمی‌تواند در جایگاه «پدیدآورنده» قرار گیرد، اما خروجی‌های آن به دلیل دارا بودن «منفعت عقلایی» و «ارزش اقتصادی»، واجد وصف «مالیت» بوده و قابل شناسایی در چارچوب‌های نوین حقوقی هستند. بررسی تطبیقی حکایت از آن دارد که در حالی که برخی کشورهای عربی به سمت حمایت از سرمایه‌گذاری فناورانه متمایل شده‌اند، حقوق ایران همچنان با خلأ هنجاری ناشی از قدمت قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان مصوب ۱۳۴۸ مواجه است. با این حال، قواعد فقهی نظیر «حق اختصاص»، «احترام به مال» و «قاعده لاضرر»، بستر نظری مستحکمی را برای حمایت از این آثار فراهم می‌آورند. در نهایت، این پژوهش نتیجه می‌گیرد که به‌جای تلاش برای گنجاندن آثار هوش‌بنیان در قالب سنتی «حق مؤلف»، باید به سمت شناسایی یک «حق ویژه» یا «حقوق مرتبط» حرکت کرد که بر پایه میزان مداخله انسانی و سرمایه‌گذاری مادی استوار باشد. این الگو، تعادلی پایدار میان تشویق به نوآوری‌های فناورانه و حفظ قداست و اصالت خلاقیت انسانی برقرار کرده و راهکارهایی عملیاتی برای اصلاحات تقنینی در نظام‌های حقوقی اسلامی پیشنهاد می‌دهد.

کلمات کلیدی فارسی :
هوش مصنوعی، حقوق مالکیت فکری، فقه اسلامی، حقوق ایران