سناریونگاری تحولات جمعیت روستایی ایران و پیامدهای آن برای برنامه‌ریزی فضایی در افق ۱۴۲۰

دسته بندی موضوعی : علوم تربیتی و روانشناسی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 23

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
اولین همایش تحلیل و بررسی جایگاه ، کارکرد و شیوه های آموزش در جامعه مدرن ، چالش ها و راهکارهای فعلی درسطح ملی و بین المللی

نویسندگان :
مريم شجاع کارشناسی ارشد برنامه ریزی روستای، آزاد، اهواز، خوزستان. Moonaa.2025@gmail.com

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3093

چکیده فارسی :

زمینه: تحولات جمعیت روستایی ایران در دهه‌های اخیر با روندهای کاهش جمعیت، سالمندی، مهاجرت گزینشی و نابرابری فضایی مواجه بوده است. این تحولات پیامدهای عمیقی برای برنامه‌ریزی فضایی، توزیع خدمات، کاربری اراضی، پایداری زیست‌محیطی و عدالت سرزمینی تا افق ۱۴۲۰ به همراه خواهند داشت. با این حال، رویکردهای خطی و پیش‌بینی‌محور در برنامه‌ریزی، توانایی مواجهه با عدم قطعیت‌های چندگانه آینده را ندارند. هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوین سناریوهای بدیل تحولات جمعیت روستایی ایران تا افق ۱۴۲۰ و تحلیل پیامدهای هر سناریو برای برنامه‌ریزی فضایی در چهار حوزه کاربری اراضی، زیرساخت‌های خدماتی، پایداری زیست‌محیطی و نابرابری‌های فضایی انجام شده است. روش: این پژوهش با رویکرد آینده‌پژوهی و با استفاده از تکنیک سناریونگاری مبتنی بر تحلیل اثرات متقابل انجام شد. ابتدا پیش‌ران‌های کلیدی مؤثر بر تحولات جمعیت روستایی در پنج حوزه اقتصادی، فناورانه، زیست‌محیطی، سیاستی و اجتماعی‑فرهنگی شناسایی شدند. سپس با ترکیب دو عدم قطعیت بحرانی (شدت و جهت جریان‌های مهاجرتی و کارآمدی سیاست‌های توسعه فضایی)، پنج سناریوی محتمل تدوین گردید. یافته‌ها: پنج سناریوی تدوین‌شده عبارتند از: (۱) تداوم روندهای جاری (کاهش تدریجی جمعیت روستایی به ۱۸‑۱۹ میلیون نفر)، (۲) مهاجرت معکوس و احیای روستاها (افزایش جمعیت به ۲۴‑۲۵ میلیون نفر با تمرکز در نوارهای پیراشهری)، (۳) تشدید مهاجرت و تخلیه فضایی (کاهش جمعیت به کمتر از ۱۴ میلیون نفر و پدیده روستاهای در حال مرگ)، (۴) تعادل‌بخشی جمعیتی (تثبیت جمعیت در سطح ۲۰‑۲۲ میلیون نفر با رویکرد تمایز فضایی)، (۵) تأثیرپذیری از شوک‌های خارجی (شوک اقلیمی، ژئوپلیتیک، فناورانه یا حکمرانی). هر سناریو پیامدهای متمایزی برای برنامه‌ریزی فضایی به همراه دارد که مهم‌ترین آنها در جدول مقایسه‌ای ارائه شده است. نتیجه‌گیری: سناریوی تعادل‌بخشی جمعیتی به عنوان مطلوب‌ترین مسیر، نیازمند تحول بنیادین در نظام برنامه‌ریزی فضایی از متمرکز به غیرمتمرکز، از بخشی به یکپارچه و از بالا‑به‑پایین به مشارکتی است. راهبردهای پیشنهادی شامل توسعه روستایی یکپارچه، برنامه‌ریزی مشارکتی، سرمایه‌گذاری در اقتصاد دیجیتال روستایی، مدیریت هوشمند مهاجرت و هماهنگی بین‌سطحی می‌شود.

کلمات کلیدی فارسی :
سناریونگاری، جمعیت روستایی، برنامه‌ریزی فضایی، مهاجرت معکوس، افق ۱۴۲۰.