تحول رویکرد ایران و اسناد بین‌المللی از وحدت تابعیت خانواده به استقلال تابعیت زوجین (با تأکید بر اصلاحات ۱۳۹۸ و ضرورت بازنگری قانون مدنی)

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 8

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم شماره اول - بهار 1405

نویسندگان :
فاطمه رافع شیخی دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه آزاداسلامی واحد زاهدان

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2916

چکیده فارسی :

تابعیت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای حقوق عمومی، نقش بنیادینی در تعیین رابطه سیاسی، حقوقی و حمایتی میان فرد و دولت دارد و در حوزه خانواده، به‌ویژه در موضوع ازدواج با اتباع بیگانه، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی تعارض میان دو رویکرد «وحدت تابعیت خانواده» و «استقلال تابعیت زوجین» در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی است. در حقوق سنتی ایران، قانون مدنی عمدتاً بر مبنای وحدت تابعیت خانواده و ترجیح تابعیت زوج بر زوجه تنظیم شده است؛ به‌گونه‌ای که در مواردی، ازدواج سبب تغییر یا تأثیر در تابعیت زن شناخته شده و نقش مادر در انتقال تابعیت به فرزند نیز محدود بوده است. در مقابل، اسناد بین‌المللی معاصر با تأکید بر اصل برابری زن و مرد، استقلال تابعیت اشخاص را به رسمیت شناخته و تحمیل تابعیت شوهر بر زن یا سلب تابعیت از وی بر اثر ازدواج را مردود دانسته‌اند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی، ضمن بررسی مواد ۹۷۶ بند ۶، ۹۸۴، ۹۸۶ و ۹۸۷ قانون مدنی ایران، به تحلیل مفاد بند ۱ ماده ۱۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ۱ کنوانسیون تابعیت زنان ازدواج‌کرده ۱۹۵۷ و ماده ۹ کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان پرداخته است. همچنین، قانون اصلاح قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی مصوب ۱۳۹۸ به‌عنوان نقطه عطف تحول تقنینی در این حوزه مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هرچند حقوق ایران در ساختار سنتی خود همچنان متأثر از نظریه وحدت تابعیت و برتری تابعیت مرد است، اما تصویب قانون اصلاحی ۱۳۹۸ بیانگر تغییر نسبی در سیاست تقنینی و حرکت به سمت شناسایی استقلال تابعیت اعضای خانواده، به‌ویژه نقش مادر در انتقال تابعیت، است. با این حال، استمرار برخی مقررات سنتی قانون مدنی در کنار اصلاحات جدید، موجب دوگانگی و عدم انسجام در نظام تابعیت ایران شده است. نتیجه پژوهش آن است که نظریه استقلال تابعیت زوجین با اصول برابری، آزادی افراد در حفظ و تغییر تابعیت، و تحولات حقوقی معاصر سازگارتر است و بازنگری در مقررات قانون مدنی ایران، به‌ویژه در مواد مربوط به تابعیت ناشی از ازدواج، ضرورتی جدی دارد.

کلمات کلیدی فارسی :
تابعیت، وحدت تابعیت خانواده، استقلال تابعیت زوجین، قانون مدنی ایران، ازدواج با اتباع بیگانه، تابعیت فرزندان، برابری جنسیتی.