جایگاه هوش مصنوعی در تصمیم گیری های اداری و آثار آن بر حقوق شهروندی

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 17

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی دادگران کیفری - سال پنجم - شماره اول - بهار 1405

نویسندگان :
هادی اکبری کارشناسی ارشد حقوق خصوصی - دانشگاه علوم تحقیقات واحد سیستان و بلوچستان

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2813

چکیده فارسی :

در عصر تحولات دیجیتال، پیوند میان هوش مصنوعی و تصمیم‌گیری‌های اداری، پارادایم جدیدی را در حکمرانی عمومی ایجاد کرده است که ضمن ارتقای کارآمدی، چالش‌های بنیادینی را برای حقوق شهروندی پدید آورده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی، جایگاه هوش مصنوعی را در نظام تصمیم‌گیری اداری مورد واکاوی قرار می‌دهد. روش گردآوری اطّلاعات به شیوه توصیفی - تحلیلی و به صورت کتابخانه‌ای می‌باشد. در بخش نخست، این مقاله نشان می‌دهد که ورود الگوریتم‌ها به فضای اداری، فرآیندهای تصمیم‌گیری را از مدل‌های سنتی و مبتنی بر تشخیص انسانی به مدل‌های خودکار، پیش‌بینانه و داده‌محور انتقال داده است که منجر به کاهش خطای انسانی و تسریع خدمات دولتی می‌شود. با این حال، تحلیل‌های این پژوهش بیانگر آن است که این انتقال با «ابهام در فرآیند» (مسئله جعبه سیاه) و «تمرکز قدرت الگوریتمی» همراه است که نظارت و پاسخگویی اداری را با دشواری مواجه می‌سازد. در بخش دوم، آثار این فناوری بر حقوق شهروندی به دقت تحلیل شده است؛ یافته‌ها حاکی از آن است که اگرچه هوش مصنوعی می‌تواند دسترسی برابر به خدمات را تسهیل کند، اما در صورت عدم تنظیم‌گری دقیق، با تهدیداتی نظیر نقض اصل «شفافیت و استدلال‌پذیری»، «تبعیض الگوریتمی» ناشی از سوگیری داده‌های آموزشی و «خدشه‌دار شدن حریم خصوصی» شهروندان روبروست. این مقاله استدلال می‌کند که تصمیم‌گیری‌های هوشمند نباید جایگزین اراده و مسئولیت‌پذیری اداری شوند، بلکه باید در چارچوب یک «حکمرانی الگوریتمی مسئولانه» عمل کنند. در نهایت، با تأکید بر ضرورت بازنگری در قواعد حقوق اداری، پیشنهاد می‌شود جهت صیانت از حقوق شهروندی، مکانیسم‌هایی نظیر «انسان در حلقه»، حق اعتراض به تصمیمات خودکار، و اعمال نظارت‌های فنی و حقوقی بر الگوریتم‌ها نهادینه گردد تا تعادلی پایدار میان بهره‌وری تکنولوژیک و صیانت از کرامت و حقوق بنیادین شهروندان در نظام اداری برقرار شود.

کلمات کلیدی فارسی :
حکمرانی الگوریتمی، تصمیم‌گیری اداری خودکار، حقوق شهروندی، شفافیت و پاسخگویی، تبعیض الگوریتمی.