تحلیل شروط مبهم و خلاف عرف در قراردادها

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 17

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی دادگران کیفری - سال پنجم - شماره اول - بهار 1405

نویسندگان :
عصمت سادات تقوی شهری 1- کارشناسی ارشد حقوق خصوصی ، وکیل پایه یک دادگستری

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2700

چکیده فارسی :

در نظام حقوقی قراردادها، اصل حاکمیت اراده و آزادی قراردادی، به‌عنوان یکی از بنیادین‌ترین اصول، به طرفین اجازه می‌دهد مفاد و شروط عقد را به‌دلخواه خویش تعیین کنند؛ با این‌حال، این آزادی مطلق نبوده و با قیود و محدودیت‌هایی چون نظم عمومی، اخلاق حسنه و عرف حاکم بر روابط معاملاتی مقید می‌شود. یکی از مهم‌ترین چالش‌های عملی در این حوزه، ظهور و رواج شروط مبهم و خلاف عرف در قراردادهاست که هم از منظر تفسیری و هم از حیث اعتبار و نفوذ، موجب تعارض‌های جدی در روابط حقوقی می‌گردد. ابهام در شرط، به‌ویژه زمانی که به عناصر اساسی تعهد، مانند موضوع، مقدار، زمان یا شیوه اجرا مربوط باشد، می‌تواند موجب تردید در قصد مشترک طرفین و در مواردی منجر به بطلان یا عدم قابلیت اجرا شود. از سوی دیگر، شروطی که بر خلاف عرف متعارف در یک حوزه معاملاتی تنظیم می‌گردند، در تعارض با معیارهای رفتاری مورد انتظار و توقعات متعارف طرف مقابل قرار گرفته و در بسیاری موارد، به‌عنوان شروط غیرمنصفانه، تحمیلی یا غافلگیرکننده تلقی می‌شوند. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، نخست مفهوم و اقسام شرط مبهم و شرط خلاف عرف را بر اساس مبانی نظری حقوق قراردادها و با استناد به مقررات قانون مدنی، رویه قضایی و دکترین حقوقی تبیین می‌کند. سپس، معیارهای شناسایی ابهام و نیز ملاک تشخیص عرف و نقش آن در تفسیر و تکمیل قرارداد مورد بررسی قرار می‌گیرد. در ادامه، آثار حقوقی درج شروط مبهم و خلاف عرف از حیث صحت و نفوذ، قابلیت استناد، امکان اصلاح و تفسیر قضایی و نیز مسئولیت‌های ناشی از درج چنین شروطی تحلیل می‌شود. همچنین، با مقایسه‌ای اجمالی با نظام‌های حقوقی پیشرفته و قواعد مربوط به شروط ناعادلانه، تلاش شده است الگوی مناسبی برای مواجهه با این‌گونه شروط ارائه گردد. در پایان، با ارائه راهکارهای عملی، از جمله ضرورت شفاف‌سازی مفاهیم، پیش‌بینی سازوکارهای قراردادی برای رفع ابهام، و تدوین ضوابط کنترلی نسبت به شروط خلاف عرف و غیرمنصفانه، سعی شده است زمینه‌ای برای ارتقای امنیت حقوقی قراردادها و کاهش تعارضات و دعاوی ناشی از آن فراهم آید.

کلمات کلیدی فارسی :
شروط مبهم، شروط خلاف عرف، تفسیر قرارداد، عرف معاملاتی، شروط غیرمنصفانه