بررسی رابطه بین هوش هیجانی و تاب آوری

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 18

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره سوم - پاییز 1404

نویسندگان :
آنیتا نعمت گرگانی -

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2188

چکیده فارسی :

بررسی رابطه بین هوش هیجانی و تاب‌آوری از آن‌رو اهمیت دارد که هر دو سازه از اساسی‌ترین شاخص‌های موفقیت روان‌شناختی در مواجهه با چالش‌های زندگی، محیط‌های کاری پرتنش و شرایط بحران به شمار می‌روند. هوش هیجانی به‌عنوان توانایی فرد در ادراک، فهم، مدیریت و استفاده سازنده از هیجان‌ها تعریف می‌شود و نقشی تعیین‌کننده در تنظیم رفتار، تصمیم‌گیری، ارتباط مؤثر و حل مسئله دارد. در مقابل، تاب‌آوری توانایی بازگشت به حالت تعادل پس از تجربه تنش، شکست، ناکامی یا آسیب روانی است و یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های سلامت روان در طول زندگی محسوب می‌شود. پژوهش‌های متعدد طی دو دهه اخیر نشان داده‌اند که افراد دارای هوش هیجانی بالا در مدیریت استرس، حفظ روابط مثبت، سازگاری با شرایط دشوار و تولید راه‌حل‌های خلاقانه عملکرد بهتری دارند و همین ویژگی‌ها پایه‌های شکل‌گیری تاب‌آوری را تقویت می‌کند.
در این چکیده تلاش شده است تا با مروری جامع بر یافته‌های نظری و تجربی، نحوه‌ی اثرگذاری مولفه‌های مختلف هوش هیجانی بر تاب‌آوری فردی مورد تحلیل قرار گیرد. هوش هیجانی معمولاً شامل مؤلفه‌هایی مانند خودآگاهی هیجانی، خودتنظیمی هیجانی، انگیزش درونی، همدلی و مهارت‌های اجتماعی است. هر یک از این مؤلفه‌ها به شیوه‌ای مستقیم یا غیرمستقیم بر تاب‌آوری اثرگذارند. به‌طور مثال، خودآگاهی هیجانی به فرد کمک می‌کند هیجان‌های خود را شناسایی و طبقه‌بندی کند و این فرآیند نخستین گام در جلوگیری از غرق‌شدن در هیجان‌های منفی است. فردی که به‌طور دقیق می‌داند چه زمانی دچار اضطراب یا ناکامی شده، بهتر می‌تواند برای کنترل واکنش‌های خود برنامه‌ریزی کند. از سوی دیگر، خودتنظیمی هیجانی به فرد این امکان را می‌دهد که هیجان‌های منفی را مدیریت کرده و به‌جای واکنش‌های تکانشی، پاسخ‌های سنجیده و سازگارانه ارائه دهد. چنین مهارتی ستون اصلی تاب‌آوری محسوب می‌شود، زیرا تاب‌آوری دقیقاً در لحظاتی شکل می‌گیرد که فرد تحت فشار قرار دارد و باید بین فروپاشی و استقامت یکی را انتخاب کند.
انگیزش درونی نیز نقش کلیدی در تاب‌آوری دارد، زیرا افراد دارای انگیزش درونی قوی هنگام مواجهه با شکست کمتر دچار ناامیدی می‌شوند و انرژی بیشتری برای ادامه‌دادن دارند. از سوی دیگر، همدلی و مهارت‌های اجتماعی فرد را قادر می‌سازد شبکه‌های حمایتی مؤثر ایجاد کند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند افرادی که روابط اجتماعی سالم و عمیق دارند، در مواقع بحران از حمایت بیشتری برخوردارند و همین حمایت‌ها توانایی سازگاری آنها را بالا می‌برد. ارتباطات مؤثر همچنین موجب کاهش تنش، افزایش تبادل تجربیات مثبت و بهبود احساس تعلق و امنیت می‌شود که همگی از عوامل اساسی تاب‌آوری به شمار می‌روند.
در بخش نظری، دیدگاه‌های متنوعی درباره‌ی رابطه بین دو سازه مطرح شده است. برخی نظریه‌پردازان بر این باورند که هوش هیجانی زیربنای تاب‌آوری است و بدون آن تاب‌آوری پایدار شکل نمی‌گیرد. گروهی دیگر معتقدند که تاب‌آوری می‌تواند حتی بدون هوش هیجانی بالا وجود داشته باشد، اما وجود هوش هیجانی این روند را تسهیل و تقویت می‌کند. مدل‌های ترکیبی نیز مطرح شده‌اند که بر نقش عوامل شخصیتی، تربیتی و محیطی در کنار هوش هیجانی در تشکیل تاب‌آوری تأکید دارند.

کلمات کلیدی فارسی :
شخصیتی ، تربیتی ، محیطی ، تسهیل ، مدل های ترکیبی ، تاب آوری ، متنوعی