اثربخشی یادگیری مبتنی بر بازی در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان ابتدایی

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 16

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره دوم - تابستان 1404

نویسندگان :
امیرمحمد حبیب تمر کارشناسی آموزش ابتدایی

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2185

چکیده فارسی :

یادگیری مبتنی بر بازی طی دهه‌های اخیر به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین آموزش مطرح شده و با تکیه بر تعامل، انگیزش، تجربه‌محوری و درگیرسازی فعال یادگیرندگان، جایگاه مهمی در آموزش ابتدایی یافته است. هدف این پژوهش بررسی میزان اثربخشی یادگیری مبتنی بر بازی بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دوره ابتدایی است. با توجه به ویژگی‌های رشدی کودکان ۷ تا ۱۲ سال، بازی نه‌تنها ابزار تخلیه انرژی و هیجان بلکه سازوکاری برای رشد شناختی، اجتماعی، هیجانی و زبانی آنان است. در این چارچوب، طراحی فعالیت‌های آموزشی بازی‌محور می‌تواند موجب افزایش توجه، تقویت حافظه فعال، ارتقای انگیزش درونی، کاهش اضطراب عملکرد و تسهیل یادگیری مفاهیم دشوار شود. در این پژوهش، دیدگاه صاحب‌نظران حوزه روان‌شناسی تربیتی و نتایج مطالعات تجربی داخلی و بین‌المللی به‌صورت نظام‌مند بررسی شده و تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم بازی بر یادگیری تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که افزودن عناصر بازی (امتیازدهی، چالش، روایت، بازخورد آنی و آزادی انتخاب) به محیط آموزشی، باعث افزایش مشارکت فعال دانش‌آموزان می‌شود. نتایج پژوهش‌های تجربی نشان داده‌اند که دانش‌آموزانی که در معرض آموزش بازی‌محور قرار گرفته‌اند، عملکرد بهتری در آزمون‌های پیشرفت تحصیلی به‌خصوص در دروس ریاضی، علوم و زبان فارسی داشته‌اند. علاوه‌براین، نظریه‌های یادگیری مانند سازنده‌گرایی، رفتارگرایی اصلاح‌شده و یادگیری اجتماعی نیز از این رویکرد پشتیبانی نظری ارائه می‌کنند. از دیدگاه سازنده‌گرایی، بازی محیطی فراهم می‌آورد که کودک می‌تواند دانش خود را فعالانه بسازد. براساس نظریه انگیزش خودتعیین‌گری، عناصر بازی نیازهای روان‌شناختی بنیادین شامل شایستگی، خودمختاری و ارتباط را تقویت می‌کنند که این امر به افزایش انگیزش درونی برای یادگیری می‌انجامد. همچنین، مدل‌های پردازش اطلاعات نشان می‌دهند که محرک‌های چندحسی بازی باعث بهبود تثبیت حافظه و انتقال یادگیری می‌شود. نتایج مرور نظام‌مند پژوهش‌ها آشکار کرد که یادگیری مبتنی بر بازی افزون‌بر اثرات شناختی، پیامدهای عاطفی و اجتماعی مثبتی نیز دارد؛ از جمله افزایش اعتمادبه‌نفس، تقویت مهارت‌های حل مسئله، توسعه همکاری گروهی و بهبود رفتارهای کلاسی. بررسی مطالعات داخلی نیز حاکی از آن است که دانش‌آموزان ایرانی با وجود تفاوت‌های فرهنگی، واکنش مثبت و معناداری نسبت به فعالیت‌های بازی‌محور نشان می‌دهند و این رویکرد می‌تواند به‌عنوان ابزار مکمل برای غنی‌سازی محیط کلاس‌های درس ابتدایی در ایران به‌کار رود. خلاصه آنکه، یافته‌ها مؤید آن است که یادگیری مبتنی بر بازی با فراهم‌کردن محیطی پویا، جذاب و تعاملی، در بهبود پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان نقش بسزایی ایفا می‌کند. توصیه می‌شود معلمان با طراحی فعالیت‌های بازی‌محور متناسب با اهداف درسی، استفاده از فناوری‌های آموزشی و توجه به تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان، اثربخشی این رویکرد را افزایش دهند. همچنین، پیشنهاد می‌شود مدیران آموزشی شرایط لازم برای توسعه این شیوه شامل آموزش معلمان، تولید محتوای استاندارد و فراهم‌کردن منابع و امکانات لازم را مهیا کنند. در پایان، پژوهش حاضر بر اهمیت ادغام راهبردهای مبتنی بر بازی در برنامه‌ریزی درسی دوره ابتدایی تأکید کرده و پیشنهاد می‌کند مطالعات آینده به بررسی اثرات بلندمدت این روش و نیز تحلیل تفاوت‌های جنسیتی، فرهنگی و درسی در واکنش دانش‌آموزان به آموزش بازی‌محور بپردازد.

کلمات کلیدی فارسی :
ادگیری مبتنی ، فرهنگی ، درسی ، تعاملی ، دانش آموزان ، محیط