تحلیل روش‌های تکوین فضائل اخلاقی در قرآن بر اساس نظریه‌های جدید روان‌شناسی اخلاق

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 17

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال دوم شماره اول - بهار 1405

نویسندگان :
پروین نوربخش چالشتری .
مجید فتح اللهی .

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2137

چکیده فارسی :

پژوهش حاضر با هدف تحلیل روش‌های تکوین فضایل اخلاقی در قرآن بر اساس نظریه‌های جدید روان‌شناسی اخلاق انجام شده است و می‌کوشد با رویکردی interdisciplinary به تبیین نقاط تلاقی میان آموزه‌های اخلاقی قرآن و مدل‌های معاصر رشد اخلاقی بپردازد. اهمیت این بررسی از آن‌جاست که قرآن کریم، به‌عنوان بنیادی‌ترین متن هدایتی اسلام، نظامی جامع از فضایل اخلاقی ارائه می‌دهد که بر تحول تدریجی نفس انسان، تقویت خودآگاهی، پالایش عاطفی، تربیت اراده و شکل‌گیری نگرش‌های اخلاقی صحیح تأکید دارد. از سوی دیگر، روان‌شناسی اخلاق در دهه‌های اخیر با نظریه‌هایی همچون «رشد مرحله‌ای اخلاق»، «هیجانات اخلاقی»، «فضیلت‌محوری»، «روان‌شناسی مثبت» و «نظریه روایت اخلاقی»، افق‌های جدیدی را درباره سازوکارهای درونی شکل‌گیری فضایل گشوده است. این پژوهش در پی آن است که نشان دهد سازوکارهای مطرح در قرآن—مانند تزکیه نفس، تذکر، تقوا، مجاهده، شکر، صبر، اخلاص، محبت الهی و کنترل هیجان—با بسیاری از سازوکارهای امیدمحور، هیجان‌محور، شناخت‌محور و اراده‌محور در روان‌شناسی اخلاق جدید هم‌پوشانی معنایی و کاربردی دارند. در این مطالعه روشن می‌شود که قرآن با ارائه الگویی چندبعدی برای تربیت فضایل، پیش از آن‌که نظریه‌های روان‌شناختی مدرن مفهوم‌سازی کنند، بر عوامل موثر بر زیست اخلاقی انسان تأکید کرده است. همچنین تحلیل آیات مرتبط نشان می‌دهد که روش‌های قرآنی برای تکوین فضایل اخلاقی نه‌تنها بر اصلاح رفتار، بلکه بر تحول عمیق در ساختار شخصیت و هویت اخلاقی فرد مبتنی است. مقاله حاضر با بررسی تطبیقی این روش‌ها و نظریه‌های جدید، نشان می‌دهد که قرآن با تاکید بر پیوند معرفت و انگیزش، انسجام شخصیت، اصلاح هیجان و تقویت اراده اخلاقی، الگویی یکپارچه برای رشد فضایل ارائه می‌کند. دستاورد مهم پژوهش آن است که قرآن قابلیت ارائه چارچوبی نظری و کاربردی برای روان‌شناسی اخلاق اسلامی دارد و می‌تواند مبنای توسعه نظریه‌های بومی رشد فضیلت به شمار آید.

کلمات کلیدی فارسی :
قرآن، فضایل اخلاقی، روان‌شناسی اخلاق، رشد اخلاقی، تکوین فضیلت.