نقش خودکارآمدی تحصیلی در پیش‌بینی پیشرفت آموزشی

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 15

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره اول - بهار 1404

نویسندگان :
طاهره محبی آموزگار پایه پنجم
حکیمه خلیلی آموزگار پایه سوم
فاطمه خلیلی پایه دهم متوسطه
گلستان حاجی حتملو آموزگار پایه اول

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/1956

چکیده فارسی :

خودکارآمدی تحصیلی به‌عنوان یکی از سازه‌های کلیدی روان‌شناسی آموزشی، نقشی اساسی در شکل‌دهی فرایندهای یادگیری و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دارد. این مفهوم که از نظریه شناختی–اجتماعی بندورا سرچشمه گرفته است، به باور فرد نسبت به توانایی خود برای انجام موفقیت‌آمیز تکالیف آموزشی اشاره دارد و به‌عنوان یکی از قوی‌ترین متغیرهای انگیزشی شناخته می‌شود. پژوهش‌های متعدد نشان داده‌اند که خودکارآمدی تحصیلی بر انتخاب تکالیف، میزان تلاش، پایداری در برابر موانع و راهبردهای یادگیری تأثیر عمیق می‌گذارد و می‌تواند پیش‌بینی‌کننده‌ای قابل‌اعتماد برای پیشرفت آموزشی باشد. هنگامی که دانش‌آموزان سطح بالایی از خودکارآمدی را تجربه می‌کنند، تمایل بیشتری به درگیری شناختی، استفاده از راهبردهای فراشناختی و دنبال‌کردن اهداف دشوار اما قابل دستیابی دارند و همین امر در نهایت نتایج تحصیلی آنان را ارتقا می‌دهد. علاوه بر این، خودکارآمدی تحصیلی بر هیجانات آموزشی همچون اضطراب امتحان، امیدواری تحصیلی و رضایت از یادگیری اثرگذار است و باعث می‌شود دانش‌آموزان فشارهای آموزشی را با اعتماد به نفس بیشتری مدیریت کنند. بررسی‌های تجربی نشان می‌دهد رابطه‌ای مثبت و معنی‌دار میان خودکارآمدی و پیشرفت تحصیلی در مقاطع مختلف تحصیلی، از دبستان تا دانشگاه، وجود دارد و این رابطه در دانش‌آموزانی که سبک‌های یادگیری فعال‌تر و هدف‌گذاری مشخص‌تری دارند، قوی‌تر نمود می‌یابد. از سوی دیگر، نقش معلمان و محیط آموزشی در شکل‌دهی و تقویت خودکارآمدی بسیار تعیین‌کننده است؛ بازخوردهای سازنده، فرصت‌های یادگیری مشارکتی، روش‌های تدریس فعال و ایجاد حس موفقیت تدریجی می‌تواند باور توانمندی را در دانش‌آموزان تقویت کند. همچنین حمایت والدین، انتظارات تحصیلی خانواده و فضای هیجانی مثبت در خانه نیز از عوامل محیطی مهمی هستند که در ایجاد یا تضعیف خودکارآمدی نقش دارند. پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد که مداخله‌های مبتنی بر افزایش خودکارآمدی، همچون آموزش مهارت‌های مطالعه، راهبردهای خودنظم‌دهی، هدف‌گذاری پیش‌رونده و بازسازی شناختی، می‌تواند به‌صورت مستقیم بر پیشرفت آموزشی اثر بگذارد و شکاف عملکردی میان دانش‌آموزان را کاهش دهد. با توجه به اهمیت این سازه، مدل‌های پیش‌بینی پیشرفت تحصیلی نیز غالباً از خودکارآمدی به‌عنوان متغیری محوری استفاده می‌کنند و نشان داده‌اند که خودکارآمدی نه تنها اثر مستقل دارد، بلکه از طریق متغیرهای میانجی مانند انگیزش درونی، پشتکار تحصیلی و استفاده از راهبردهای یادگیری عمیق نیز بر عملکرد تأثیر می‌گذارد. بر این اساس، می‌توان گفت خودکارآمدی تحصیلی یکی از پایدارترین و قوی‌ترین عوامل پیش‌بینی‌کننده پیشرفت آموزشی است که نقش آن در محیط‌های یادگیری نوین، خصوصاً یادگیری دیجیتال و خودراهبر، برجسته‌تر نیز شده است. در محیط‌های آنلاین که میزان کنترل فرد بر فرایند یادگیری افزایش می‌یابد، دانش‌آموزانی که خودکارآمدی بالایی دارند، بهتر می‌توانند اهداف خود را تنظیم کنند، منابع مناسب را بیابند، تکالیف را مدیریت کنند و در نهایت عملکرد بهتری ارائه دهند. در مقابل، دانش‌آموزانی که خودکارآمدی پایین‌تری دارند، معمولاً دچار تعویق، اضطراب و ناتوانی در تداوم مسیر یادگیری می‌شوند و این امر پیشرفت تحصیلی آنان را محدود می‌کند.

کلمات کلیدی فارسی :
خود کارآمدی ، پیشرفت ، منابع ، تحصیلی ، انگیزش ، پشتکار