تعارض خودِ واقعی و خودِ تحصیلی در افسردگی دانش‌آموزان

دسته بندی موضوعی : برنامه ریزی درسی و آموزشی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 14

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی پژوهش برتر - سال اول شماره چهارم - زمستان 1404

نویسندگان :
ماهرخ مهرزادفر کارشناس آموزش ابتدایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نیشابور

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/169

چکیده فارسی :

افسردگی در دوران دانش‌آموزی یکی از شایع‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین مشکلات سلامت روان است که می‌تواند ابعاد شناختی، هیجانی، انگیزشی و رفتاری فرد را تحت تأثیر قرار دهد و پیامدهای کوتاه‌مدت و بلندمدتی برای رشد فردی، پیشرفت تحصیلی و سازگاری اجتماعی به همراه داشته باشد. در سال‌های اخیر، پژوهشگران حوزه روان‌شناسی تربیتی و بالینی توجه ویژه‌ای به نقش سازه‌های مرتبط با خود و هویت در تبیین افسردگی دانش‌آموزان معطوف کرده‌اند. یکی از این سازه‌های کلیدی، تعارض میان «خودِ واقعی» و «خودِ تحصیلی» است که به‌عنوان نوعی ناهماهنگی درونی، می‌تواند زمینه‌ساز آسیب‌پذیری روان‌شناختی در بافت آموزشی شود. خودِ واقعی به ادراک فرد از ویژگی‌ها، استعدادها، علایق، ارزش‌ها و توانمندی‌های اصیل خویش اشاره دارد، در حالی‌که خودِ تحصیلی بیانگر انتظارات درونی‌شده و بیرونی مرتبط با موفقیت درسی، عملکرد مطلوب تحصیلی و دستیابی به معیارهای آموزشی تعیین‌شده از سوی خانواده، مدرسه و جامعه است. زمانی که فاصله معنادار و پایدار میان خودِ واقعی و خودِ تحصیلی شکل می‌گیرد، دانش‌آموز ممکن است احساس نارضایتی از خود، ناکامی، بی‌کفایتی، شرم و گناه را تجربه کند. این هیجانات منفی، در چارچوب نظریه ناهماهنگی خود و الگوهای شناختی افسردگی، به‌عنوان عوامل اساسی در ایجاد و تداوم افسردگی تلقی می‌شوند. فشارهای تحصیلی، مقایسه‌های اجتماعی مداوم، نظام‌های ارزشیابی مبتنی بر رقابت، انتظارات بالا و گاه غیرواقع‌بینانه والدین و معلمان، و همچنین تأکید فرهنگی بر موفقیت تحصیلی به‌عنوان معیار اصلی ارزشمندی فرد، می‌توانند این تعارض درونی را تشدید کرده و آسیب‌پذیری دانش‌آموزان نسبت به افسردگی را افزایش دهند.هدف مقاله مروری حاضر، بررسی نظام‌مند مفاهیم نظری، مدل‌های تبیینی و یافته‌های تجربی مرتبط با تعارض خودِ واقعی و خودِ تحصیلی و نقش آن در افسردگی دانش‌آموزان است. بدین منظور، پژوهش‌های داخلی و خارجی انجام‌شده در حوزه‌های روان‌شناسی بالینی، روان‌شناسی تربیتی، سلامت روان نوجوانان و مطالعات مربوط به خودپنداره و هویت تحصیلی مورد مرور، مقایسه و تحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج حاصل از این مرور نشان می‌دهد که تعارض میان خودِ واقعی و خودِ تحصیلی با افزایش علائم افسردگی، اضطراب تحصیلی، فرسودگی تحصیلی، کاهش عزت‌نفس، افت انگیزش درونی و کاهش احساس معنا در یادگیری ارتباط معنادار دارد. همچنین شواهد نشان می‌دهد که شدت این تعارض می‌تواند در دوره‌های حساس رشد، به‌ویژه اوایل و اواسط نوجوانی، اثرات مخرب‌تری بر سلامت روان دانش‌آموزان بر جای بگذارد.یافته‌های مرور مطالعات حاکی از آن است که مداخلات مبتنی بر افزایش خودآگاهی، پذیرش خود، بازسازی شناختی، تقویت خودپنداره تحصیلی مثبت، و تعدیل انتظارات تحصیلی می‌توانند نقش مؤثری در کاهش تعارض خود و به تبع آن کاهش علائم افسردگی ایفا کنند. علاوه بر این، ایجاد محیط‌های آموزشی حمایتی، کاهش رویکردهای صرفاً نتیجه‌محور، توجه به تفاوت‌های فردی و فراهم‌سازی فرصت‌هایی برای رشد علایق و استعدادهای متنوع دانش‌آموزان، از جمله راهبردهای مهم پیشگیرانه در سطح مدرسه محسوب می‌شوند. در مجموع، این مقاله مروری بر ضرورت اتخاذ رویکردی جامع و تلفیقی در فهم افسردگی دانش‌آموزان تأکید دارد؛ رویکردی که در آن، تعامل میان ابعاد هویتی و تحصیلی دانش‌آموزان به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی سلامت روان مورد توجه قرار گیرد. نتایج این مطالعه می‌تواند مبنای نظری مناسبی برای پژوهش‌های آینده و همچنین راهنمایی کاربردی برای مشاوران مدرسه، روان‌شناسان، معلمان و سیاست‌گذاران آموزشی در جهت ارتقای سلامت روان دانش‌آموزان فراهم سازد.

کلمات کلیدی فارسی :
افسردگی دانش‌آموزان، خودِ واقعی، خودِ تحصیلی، تعارض خود،خودپنداره تحصیلی، سلامت روان دانش‌آموزان، فشار تحصیلی، هویت تحصیلی