تسری قاعده درأ به غیر از حدود در پرتو ماده ۱۲۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و مبانی فقهی آن

دسته بندی موضوعی : علوم دینی و الهیات

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 36

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
اولین همایش پژوهش‌های ایرانی اسلامی در جوامع مدرن

نویسندگان :
علی میرقادری فارغ التحصیل کارشناسی حقوق دانشگاه ازاد ازاد اسلامی واحد یاسوج ، طلبه سطح عالی حوزه علمیه سفیران هدایت یاسوج – seyyed.ali.mirghaderi@gmail.com
محمد امیرپور طلبه سطح عالی حوزه – فارغ التحصیل کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه یاسوج - pageamir75@gmail.com

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4228

چکیده فارسی :

قاعده درأ که بر اساس حدیث نبوی إدْرَؤُا الحُدودَ بالشُّبُهات استوار است، یکی از بنیادین‌ترین قواعد فقه جزایی اسلام به شمار می‌رود که فلسفه آن احتیاط در دماء و جلوگیری از کیفر بی‌گناهان است. قانونگذار ایران در ماده ۱۲۰ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، این قاعده را با تعبیر عام جرم به کلیه جرایم اعم از حدود، قصاص و تعزیرات تسری داده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-توصیفی و بهره‌گیری از منابع فقهی، حقوقی، روان‌شناسی شناختی و مدیریت تغییر، به تبیین مبانی فقهی این تسری، تحلیل تعارض قاعده درأ با قواعدی چون البینه، فراغ و تجاوز، و بررسی چالش‌های اجرایی ماده ۱۲۰ در رویه قضایی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رویکرد موسع قانونگذار با تفسیر محقق کرکی از لفظ حد همخوانی دارد، اما تفکیک تعزیرات منصوص از غیرمنصوص حکومتی برای جریان صحیح قاعده ضروری است. در قصاص نیز با بهره‌گیری از قاعده ما یضمن بصحته می‌توان حق اولیاء دم را در صورت شبهه به دیه تبدیل کرد. نوآوری اصلی پژوهش، ارائه الگوریتمی سه‌سطحی (قوی، متوسط، ضعیف) برای سنجش شبهه با لحاظ خطاهای شناختی قاضی و چک‌لیست خودبازبینی است. همچنین نقشه‌ی راه اجرایی سه‌ساله، شاخص‌های کلیدی عملکرد و نظریه‌ی تغییر برای نهادینه‌سازی الگوریتم در نظام قضایی ترسیم شده است. این پژوهش در تراز سند تحول قضایی طراحی شده و می‌تواند به کاهش اختلاف رویه و افزایش عدالت قضایی یاری رساند.

کلمات کلیدی فارسی :
قاعده درأ، شبهه، ماده ۱۲۰ قانون مجازات اسلامی، کیفرزدایی، عدالت ترمیمی، الگوریتم سنجش شبهه.