مرو یا بغداد؟ بحران مرکزیت خلافت عباسی و بازآرایی قدرت سیاسی در عصر مأمون

دسته بندی موضوعی : علوم دینی و الهیات

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 23

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
اولین همایش پژوهش‌های ایرانی اسلامی در جوامع مدرن

نویسندگان :
مهدی روستایی دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه پیام نور mahdiroostaei@gmail.com

ثبت شده توسط : مهدی روستایی

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4626

چکیده فارسی :

اقامت مأمون عباسی در مرو پس از پیروزی بر امین، یکی از مهم‌ترین تحولات سیاسی خلافت عباسی در آغاز قرن سوم هجری بود که نسبت میان مرکز خلافت و حوزه‌های قدرت شرقی را دستخوش تغییر کرد. مسئله پژوهش آن است که انتقال محل استقرار مأمون از بغداد به مرو تا چه اندازه توانست مرکزیت سیاسی خلافت را از عراق به خراسان منتقل کند و بحران میان مرو و بغداد چگونه به بازآرایی مناسبات قدرت انجامید. هدف پژوهش، تبیین حدود مرکزیت سیاسی مرو و تحلیل پیامدهای بازگشت مأمون به بغداد است. پژوهش با روش تاریخی ـ تحلیلی و بر پایه گزارش‌های منابع متقدم انجام شده است. فرضیه آن است که مرو، اگرچه در سال‌های ۱۹۸ تا ۲۰۲ق محل استقرار خلیفه و کانون مهم تصمیم‌گیری سیاسی شد، نتوانست همه مؤلفه‌های مرکزیت سیاسی، اجتماعی و اداری بغداد را جذب کند. یافته‌ها نشان می‌دهد تداوم شبکه‌های قدرت در بغداد، محدودیت اداره غیرمستقیم عراق از مرو، شکل‌گیری خلافت رقیب ابراهیم بن مهدی و سپس ولایتعهدی امام رضا(ع)، شکاف میان محل استقرار خلیفه و شبکه‌های سیاسی عراق را به بحرانی آشکار تبدیل کرد. مأمون در سال ۲۰۲ق حرکت به سوی عراق را آغاز کرد و در سال ۲۰۴ق وارد بغداد شد. بازگشت او به بغداد به معنای حذف خراسان از ساختار قدرت نبود؛ بلکه با تداوم نقش نیروهای خراسانی و تثبیت جایگاه طاهر بن حسین، رابطه مرکز خلافت با خراسان بازآرایی شد. بنابراین، تجربه مرو نه انتقال دائمی مرکز خلافت، بلکه به نظر نگارنده، نقطه عطفی در تغییر الگوی توزیع قدرت در خلافت عباسی بود.

کلمات کلیدی فارسی :
بغداد، خراسان، طاهر بن حسین، مأمون عباسی، مرکزیت خلافت، مرو، ولایتعهدی امام رضا(ع).