واکاوی کیفی بازنمایی حالات چهره در نگارگری مکتب اصفهان با تأکید بر وجوه اشتراک و افتراق در آثار رضا عباسی و معین مصوّر

دسته بندی موضوعی : هنر و سینما

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 23

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی فردوس هنر - سال هفتم شماره دوم - تابستان 1405

نویسندگان :
راحله مجیدی یزدی هنرآموز هنرستان، کارشناس ارشد نقاشی، دانشکده هنر، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد
ریحانه مجیدی یزدی هنرآموزهنرستان ، کارشناسی‌ارشد ارتباط تصویری، دانشکده هنر، مؤسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4600

چکیده فارسی :

دوره صفوی و به‌ویژه شکل‌گیری مکتب اصفهان در اواخر سده یازدهم هجری قمری، نقطه عطفی در تحول سنت‌های بصری نگارگری ایرانی به‌شمار می‌رود؛ دورانی که تحت تأثیر دگرگونی‌های سیاسی، اقتصادی، تغییر ساختار حامیان هنر از دربار به طبقات نوظهور شهری و نیز نفوذ فرنگی‌سازی، صورت‌گری از بازنمایی آرمانی، مثالی و ایستا به سوی فردیت‌گرایی، طراحی تک‌برگی و واقع‌گرایی روان‌شناختی حرکت کرد. مسئله بنیادین پژوهش حاضر، چگونگی بازنمایی حالات بیانی و هیجانات درونی چهره (نظیر اندوه، خشم، بهت و تعجب، شادی و سکون) در سنت تصویری این مکتب و بازشناسی وجوه اشتراک و افتراق ساختاری میان آثار دو نگارگر شاخص، رضا عباسی و شاگرد برجسته‌اش، معین مصوّر است.
این پژوهش از حیث هدف «کاربردی-توسعه‌ای» و از منظر ماهیت و رویکرد داده‌ها «کیفی با روش توصیفی–تحلیلی و تطبیقی» است. گردآوری داده‌ها با استفاده از اسناد کتابخانه‌ای و مشاهده نظام‌مند بصری نگاره‌ها صورت گرفته است. جامعه آماری و نمونه پژوهش مشتمل بر ۲۰ پرتره و چهره برگزیده (۱۰ نگاره از رضا عباسی و ۱۰ نگاره از معین مصور) است که با تکیه بر متغیرهای فرمی (خط، فیگور، انحنای لب و دهان، زاویه ابرو، حالت چشم و فرم بینی) مورد ارزیابی تطبیقی قرار گرفته‌اند.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رضا عباسی با استفاده از خطوط مواج، پرپیچ‌وخم، نازک و متغیر، حالات درونی چهره‌ها (به‌ویژه جوانان و خنیاگران) را در قالبی ظریف، تغزلی و سرشار از حسی درون‌گرایانه و ملایم ترسیم می‌کند؛ در حالی که معین مصور با ضرب‌قلم‌های استوارتر، واقع‌گرایانه‌تر و تأکید بر جزئیات سن، خطوط چهره و انکسار زاویه‌ها، تمایل بیشتری به ثبت هویت تاریخی، بازنمایی کهنسالی و حالات روانی عینی نشان می‌دهد. از بارزترین وجوه اشتراک دو هنرمند می‌توان به غلبه زاویه «سه‌رخ»، پرهیز از خیرگی مستقیم چشم‌ها به مخاطب (نگاه مایل درون‌گرا) و استقلال از متن ادبی اشاره نمود، در حالی که ظرافت اغراق‌آمیز اندام و بینی در آثار رضا عباسی در تقابل با خطوط توصیفی‌تر و حجم‌پردازی‌های معین مصور از مهم‌ترین وجوه تمایز زیبایی‌شناختی آن‌هاست.

کلمات کلیدی فارسی :
مکتب اصفهان، نگارگری ایرانی، چهره‌نگاری (صورت‌سازی)، رضا عباسی، معین مصوّر، حالات بیانی چهره، تحلیل تطبیقی.