تحلیل هنری سازه چوبی شیدانه و نمادشناسی آن در آیین‌های عاشورایی؛ با بررسی موردی پیشینه و تاریخچه شیدانه‌های دزفول

دسته بندی موضوعی : هنر و سینما

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 26

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی فردوس هنر - سال هفتم شماره دوم - تابستان 1405

نویسندگان :
آذر عرفانی نیا عرفانی نیا دانشجوی کارشناسی ارشد صنایع دستی، دانشگاه هنر و اندیشه اسلامی، قم، ایران Aerfaninia49@gmail.com

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4055

چکیده فارسی :

آیین‌های عاشورایی در ایران، علاوه بر جنبه‌های مذهبی، از مهم‌ترین جلوه‌های هنر، فرهنگ و هویت بومی به شمار می‌آیند. در این میان، شیدونه‌ها به‌عنوان سازه‌های چوبی آیینی، جایگاه ویژه‌ای در مراسم عزاداری محرم دارند. این سازه‌ها که در حسینیه‌ها، مساجد و تکایا برپا می‌شوند، تنها وسیله‌ای برای اجرای آیین‌های مذهبی نیستند، بلکه مجموعه‌ای از آرایه‌های هنری، نقوش، رنگ‌ها، کتیبه‌ها و عناصر معماری را در خود جای داده‌اند که هر یک دارای مفاهیم نمادین و اعتقادی هستند.
شیدونه‌ها از دیرباز بخشی از میراث فرهنگی و مذهبی مردم دزفول بوده‌اند و در کنار کارکرد آیینی، بازتاب‌دهنده هنرهای سنتی همچون نجاری، منبت‌کاری، مشبک‌کاری، نقاشی مذهبی، خوشنویسی و رنگ‌آمیزی سنتی هستند. ساختار معماری این سازه‌ها، استفاده از گنبد، گلدسته، علم، کتیبه‌ها، نقوش گیاهی و هندسی، تصاویر شخصیت‌های واقعه عاشورا و رنگ‌های نمادین، بیانگر پیوند عمیق میان هنر اسلامی، فرهنگ شیعی و باورهای مردمی است. از این‌رو، شیدونه‌ها را می‌توان نمونه‌ای ارزشمند از تلفیق هنر، آیین و نمادپردازی در فرهنگ عاشورایی ایران دانست.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آرایه‌های شیدونه‌ها صرفاً جنبه تزیینی ندارند، بلکه مجموعه‌ای از نشانه‌ها و نمادهای دینی، فرهنگی و هنری را بازنمایی می‌کنند. نقوش هندسی، نقوش گیاهی، کتیبه‌های مذهبی، رنگ‌های نمادین، تصاویر شخصیت‌های واقعه عاشورا و عناصر معماری اسلامی، هر یک حامل مفاهیمی همچون توحید، ایثار، شهادت، وفاداری، ولایت، قداست، امید و حیات معنوی هستند. همچنین بررسی نمونه‌های مورد مطالعه نشان داد که اگرچه برخی شیدونه‌ها در دوره‌های مختلف مرمت و بازسازی شده و در فرم، مصالح و شیوه اجرا دچار تغییراتی شده‌اند، اما ساختار نمادین، اصالت فرهنگی و کارکرد آیینی آن‌ها همچنان حفظ شده است.

کلمات کلیدی فارسی :
شیدانه، معماری در هنر آیینی دزفول، سازه‌های چوبی، هنر عاشورایی، میراث فرهنگی