واکاوی چندبعدی عوامل رفتاری مؤثر بر تاب‌آوری: رهیافتی تلفیقی بر پایه تحلیل محتوای آموزه‌های اسلامی و روان‌شناسی نوین

دسته بندی موضوعی : علوم دینی و الهیات

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 20

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
اولین همایش پژوهش‌های ایرانی اسلامی در جوامع مدرن

نویسندگان :
خیرالله امیری پبدنی استادیار دانشگاه فرهنگیان شهرکرد kh.amiri@cfu.ac.ir
علی میرقادری فارغ التحصیل کارشناسی حقوق دانشگاه ازاد اسلامی واحد یاسوج ، طلبه سطح عالی حوزه علمیه سفیران هدایت یاسوج seyyed.ali.mirghaderi@gmail.com
سارا حسینجانی طلبه سطح سه، حوزه علمیه خواهران ،قم

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3675

چکیده فارسی :

شاید بتوان گفت تاب‌آوری امروز یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم روان‌شناسی مثبت‌گرا محسوب می‌شود؛ مفهومی که از یک سو به ظرفیت انسان برای سازگاری مثبت با استرسورهای شدید، تروماها و بحران‌های روانی و زیستی اشاره دارد و از سوی دیگر، در بستر فرهنگ و دین، معانی عمیق‌تری پیدا می‌کند. پژوهش پیش‌رو با هدف بررسی چندبعدی عوامل رفتاری تأثیرگذار بر تاب‌آوری، تلاش کرده است با تلفیق آموزه‌های اسلامی و روان‌شناسی نوین، تصویر جامع‌تری از این سازه ارائه دهد. روش این مطالعه، تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی بوده است. بدین منظور، متون اصلی اسلامی همچون قرآن کریم، نهج‌البلاغه، کافی، غررالحکم و میزان‌الحکمه، و نیز منابع معتبر روان‌شناسی مثبت و روان‌شناسی سلامت، با تکنیک کدگذاری باز و محوری واکاوی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهند که عوامل رفتاری مؤثر بر تاب‌آوری را می‌توان در سه سطح کلی دسته‌بندی کرد: سطح شناختی و بینشی (که شامل امید، هدف‌مندی و نشاط معنوی می‌شود)، سطح خودتنظیمی و مدیریت فردی (که تقوا، نظم و استمرار رفتاری را دربرمی‌گیرد)، و سطح بین‌فردی و پویایی‌های اجتماعی (با محوریت کنترل خشم و ارتباط مؤثر). در این الگو، مفاهیمی همچون صبر در اسلام با خودتنظیمی هیجانی در روان‌شناسی، و تقوا با سیستم خودکنترلی اخلاقی قرابت معنایی نزدیکی دارند. همچنین، تعامل میان این سه سطح، شبکه‌ای منسجم از پردازش شناختی، تنظیم هیجانی و حمایت اجتماعی را شکل می‌دهد. از جمله دستاوردهای این پژوهش، ارائه مدلی است که با تکیه بر منابع اسلامی و روان‌شناسی معاصر، می‌تواند برای طراحی مداخلات فرهنگی‑متناسب در جوامع اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. مدل سه‌سطحی تاب‌آوری رفتاری که در اینجا پیشنهاد شده، بستر مناسبی برای تدوین پروتکل‌های درمانی و آموزشی در مراکز مشاوره و نهادهای تربیتی فراهم می‌آورد.

کلمات کلیدی فارسی :
تاب‌آوری، روان‌شناسی مثبت‌گرا، صبر، تقوا، خودتنظیمی هیجانی، تحلیل محتوای کیفی، آموزه‌های اسلامی