نقش قاعده «ید» در تثبیت یا نافی وقفیت ، مقایسه مبانی فقهی با جایگاه سند رسمی در نظام حقوقی ایران

دسته بندی موضوعی : فقه و حقوق

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 12

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
اولین همایش تخصصی حقوق و ایده پردازی مطالعات حقوقی با حضور رئیس دیوان عالی کشور

نویسندگان :
رضا آسوده مقدم یدک سطح ۳ حوزه علمیه قم

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/1910

چکیده فارسی :

وقف به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای حقوقی و اجتماعی در نظام حقوقی اسلامی، نقش قابل‌توجهی در تأمین منافع عمومی و تحقق عدالت اجتماعی ایفا می‌کند. با این حال، در نظام حقوقی معاصر، به‌ویژه در بستر قوانین ثبتی، چالش‌هایی در اثبات یا نفی وقفیت اموال پدید آمده است. یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، تعارض میان قاعده فقهی «ید» به‌عنوان اماره‌ای عقلایی در اثبات مالکیت یا تصرف، و اعتبار «سند رسمی» به‌عنوان مهم‌ترین دلیل قانونی در نظام ثبت املاک است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش قاعده ید در تثبیت یا نفی وقفیت و مقایسه آن با جایگاه سند رسمی در نظام حقوقی ایران انجام شده است. روش تحقیق در این مطالعه توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق بررسی منابع فقهی، قوانین موضوعه، رویه قضایی و مطالعات علمی داخلی و خارجی چند سال اخیر گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قاعده ید در فقه اسلامی به‌عنوان اماره‌ای مبتنی بر سیره عقلایی، در مواردی که املاک وقفی فاقد سند رسمی یا دارای پیشینه تاریخی هستند، می‌تواند نقش مهمی در کشف حقیقت وقفیت ایفا کند. در مقابل، سند رسمی نیز به‌عنوان ابزار اصلی تأمین امنیت حقوقی در نظام ثبت، از اعتبار بالایی برخوردار است. نتیجه تحقیق بیانگر آن است که در تعارض میان ید و سند رسمی نمی‌توان قاعده‌ای مطلق برای ترجیح یکی بر دیگری ارائه کرد؛ بلکه لازم است با توجه به قرائن، سابقه تصرف، شهرت وقف و کیفیت صدور سند، معیار «قوت اماریت» در ارزیابی ادله مورد توجه قرار گیرد. اتخاذ چنین رویکردی می‌تواند ضمن حفظ نظم ثبتی، زمینه حمایت مؤثر از موقوفات و صیانت از نیت واقفان را فراهم سازد.

کلمات کلیدی فارسی :
وقف، قاعده ید، سند رسمی، اثبات وقفیت، حقوق ثبت، رویه قضایی