طراحی بازسازی پساجنگ بر پایه معماری مقاوم و احیای امنیت کالبدی شهر ها

دسته بندی موضوعی : فنی و مهندسی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 16

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
دومین همایش ملی و بین المللی تحلیل و بررسی جایگاه ، کارکرد و شیوه های آموزشی در عصر دیجیتال و هوش مصنوعی ، چالش ها و راهکارهای مراکز علمی آموزشی و دانشگاه ها

نویسندگان :
راضیه مقامی raziyehmaghami@gmail.com

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2451

چکیده فارسی :

جنگ‌های شهری در دهه‌های اخیر، چالش‌های بی‌سابقه‌ای را در حوزه تاب‌آوری کالبدی و روانی جوامع ایجاد کرده‌اند. بازسازی مناطق آسیب‌دیده تنها یک فرآیند فنی-مهندسی نیست، بلکه فرآیندی استراتژیک برای احیای امنیت کالبدی و گذار از وضعیت بحرانی به پایداری است. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوهای طراحی بازسازی پساجنگ، بر مفاهیم کلیدی «معماری مقاوم» (Resilient Architecture) و «امنیت کالبدی» تمرکز دارد. معماری مقاوم، به عنوان ستون فقرات بازسازی، فراتر از ایستایی سازه‌ای، بر انعطاف‌پذیری کاربری‌ها و سرعت بازیابی خدمات شهری تأکید می‌ورزد. احیای امنیت کالبدی نیز در این پژوهش نه به معنای نظامی‌گری فضا، بلکه به مثابه طراحی محیطی برای کاهش جرم و افزایش نظارت اجتماعی (CPTED) و کاهش آسیب‌پذیری در برابر مخاطرات احتمالیِ پس از جنگ تعریف شده است.
روش‌شناسی این پژوهش بر اساس مطالعات موردی شهرهای بازسازی‌شده و تحلیل متون تخصصیِ معماری شهری است. یافته‌ها نشان می‌دهد که فرآیند بازسازی موفق، باید سه لایه اصلی را به صورت همزمان پیش ببرد: نخست، لایه زیرساختی که متضمن پیوستگی خدمات حیاتی شهر است؛ دوم، لایه بافت کالبدی که باید هویت اجتماعی و حافظه جمعی ساکنان را حفظ کرده و در عین حال استانداردهای ایمنی جدید را اعمال نماید؛ و سوم، لایه حکمرانی که با مشارکت دادن ذی‌نفعان محلی، احساس مالکیت و مسئولیت در قبال امنیت شهر را تقویت می‌کند. یکی از محورهای نوآورانه این پژوهش، استفاده از «معماری ماژولار و تطبیق‌پذیر» است که در مراحل اولیه بازسازی، امکان استقرار سریع و در مراحل بعدی، ارتقای کیفی سکونتگاه‌ها را فراهم می‌آورد.
علاوه بر این، تحلیل‌ها نشان می‌دهند که احیای امنیت کالبدی بدون توجه به «امنیت روانی» ساکنان ناقص است؛ لذا فضای کالبدی باید به گونه‌ای طراحی شود که علاوه بر کاهش میدان دید تهدید، فضاهای عمومی امن و قابل‌نظارت را برای تعاملات اجتماعی فراهم آورد. در نهایت، این پژوهش مدلی را ارائه می‌دهد که در آن طراحی بازسازی از یک رویکرد «پروژه‌محورِ تک‌بعدی» به یک «فرآیندِ شبکه‌ای و چندبعدی» تبدیل می‌شود. در این مدل، امنیت کالبدی به عنوان نتیجه قهری طراحیِ درست و مقاومِ فضا حاصل می‌شود، نه به عنوان لایه‌ای تحمیلی بر کالبد شهر. نتایج کاربردی این پژوهش می‌تواند نقشه راهی برای نهادهای مدیریت بحران و توسعه‌دهندگان شهری در جوامع پس از جنگ باشد تا با بهره‌گیری از دانش معماری نوین، نه تنها ویرانی‌ها را جبران کنند، بلکه شهری تاب‌آورتر، امن‌تر و با هویت انسانی‌تر در مقایسه با وضعیت پیش از جنگ بنا نهند. تأکید نهایی بر این است که بازسازیِ موفق، در واقع «بازآفرینی فرصت‌ها» در دل تهدیدهای برخاسته از جنگ است تا بتواند پایداری سکونت شهری را در قرن بیست و یکم تضمین نماید.

کلمات کلیدی فارسی :
بازسازی پساجنگ، معماری تاب‌آور، امنیت کالبدی، بازآفرینی شهری، پدافند غیرعامل