کاربست اصول مخاطب‌شناسی در تحلیل رفتار مخالفان و معارضان در نامه‌های نهج‌البلاغه

دسته بندی موضوعی : علوم اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 14

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی مطالعات علوم جامعه شناختی فرهنگی اجتماعی - سال دوم شماره دوم - تابستان 1405

نویسندگان :
طاهره شریف راد سطح 3 حوزه رشته کلام، آموزش عالی کوثر کاشان

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4397

چکیده فارسی :

نامه‌های عتاب‌آمیز امیرالمؤمنین علی(ع) در نهج‌البلاغه، نشان‌دهنده‌ی نظامی هوشمندانه در مدیریت تعارضات است که «شناخت مخاطب» مبنای انتخاب روش برخورد قرار می‌گیرد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، کاربست اصول مخاطب‌شناسی را در مواجهه با سه گروه معاندان، معارضان و مخالفان بررسی کرده است.
یافته‌ها نشان می‌دهد امام علی(ع) با تشخیص دقیق انگیزه‌های «قدرت‌طلبی» و «مال‌اندوزی» به‌عنوان ریشه‌های مشترک مخالفت‌ها، برای هر گروه شیوه‌ای متناسب با میزان لجاجت و شخصیت آنان به کار بست. در برابر معاندان مغرور چون معاویه و عمروعاص، از «افشاگری و انذار شدید» استفاده کرد. در برابر معارضان متزلزل چون طلحه و زبیر، از «جدال احسن و یادآوری عهد» بهره گرفت. و در برابر مخالفان منافقِ درون‌سازمانی چون اشعث و ابوموسی، با «موعظه و تذکر امانت بودن حکومت»، آنان را به اصلاح دعوت نمود.
بررسی شخصیت‌های محوری نشان داد بیشتر این افراد از حقانیت امام آگاه بودند، اما به‌دلیل ضعف ایمان، تکبر یا دنیاپرستی منحرف شدند. الگوی برخورد امام، فرآیندی هدفمند شامل تشخیص ریشه‌های انحراف، برخورد متناسب با شخصیت، و هدایت به‌سوی بازگشت است. این رویکرد نشان می‌دهد هدف نهایی امام، «اصلاح و نجات» انسان‌ها بود، نه صرفاً «سرکوب و حذف» آنان.
برای نظام‌های اسلامی امروزی که با چالش فساد خواص روبرویند، این الگو راهگشاست. نظارت پیشگیرانه، برخورد قاطع با فساد، و استفاده از روش‌های تربیتی متناسب با مخاطبان، درس‌های ماندگار سیره‌ی علوی است.

کلمات کلیدی فارسی :
نهج‌البلاغه، مخاطب‌شناسی، معارضان، معاندان، قدرت‌طلبی، مال‌اندوزی