چالش های انتساب و توزیع مسئولیت در تصمیم گیری های الگوریتمی هوش مصنوعی؛ بازخوانی انتقادی بر پایه قواعد فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران

دسته بندی موضوعی : فقه و حقوق

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 23

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی دادگران کیفری - سال پنجم - شماره دوم - تابستان 1405

نویسندگان :
مجید حسنلو يزوهشگر حوزه علمیه و دانشگاه Majid_hasanloo@yahoo.com

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4677

چکیده فارسی :

گذار سامانه‌های پردازشی از ابزارهای محاسباتی ایستا به سامانه‌های هوشمند خودمختار، معماری سنتی مسئولیت مدنی و کیفری را با چالش‌های بنیادین مواجه ساخته است. در تصمیم‌گیری‌های الگوریتمی، اراده انسانی در زنجیره تصمیم‌گیری رقیق می‌شود و پدیده «جعبه سیاه» احراز رابطه علیت و تقصیر را به شیوه کلاسیک دشوار یا ناممکن می‌سازد. پرسش بنیادین آن است که در فقدان شخصیت حقوقی برای هوش مصنوعی، بار ترمیمی و مالی خسارات چگونه و بر عهده چه کسی مستقر می‌شود و قواعد اصیل ضمان قهری فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران چه ظرفیتی برای حل این بحران دارند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی، تحلیلی و تطبیقی و به شیوه کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد نظریه اعطای شخصیت حقوقی الکترونیکی به ماشین، به دلیل تعارض ساختاری با مفاهیم بنیادین ذمه، اهلیت و اراده انشایی در فقه امامیه باطل است و هوش مصنوعی در چارچوب عین مملوک و ابزار پرخطر ارزیابی می‌شود. در ساحت مسئولیت مدنی، اعمال سنتی قاعده اتلاف مباشری کارایی ندارد و باید با تلفیق قواعد تسبیب، الغنم بالغرم، اقدام و الضرر، نظام مسئولیت عینی و تضامنی میان تولیدکننده، توسعه‌دهنده، آموزش‌دهنده داده و بهره‌بردار مستقر شود. در حوزه مسئولیت کیفری نیز با نفی امکان انتساب قصد مجرمانه به سامانه، از ظرفیت مسئولیت کیفری شخص حقوقی بر پایه ماده ۱۴۳ قانون مجازات اسلامی و در قالب تقصیر سازمانی بهره‌گیری شده است. نتیجه آنکه حل جامع این چالش، نیازمند تصویب قانون ویژه مسئولیت مدنی و کیفری سامانه‌های هوش مصنوعی، مبتنی بر مسئولیت عینی تضامنی، بیمه اجباری و صندوق ملی جبران خسارت است.

کلمات کلیدی فارسی :
هوش مصنوعی؛ تصمیم‌گیری الگوریتمی؛ مسئولیت مدنی؛ مسئولیت کیفری؛ ضمان قهری؛ فقه امامیه؛ شخصیت حقوقی الکترونیکی؛ جعبه سیاه؛ تسبیب؛ بیمه اجباری.