مسئولیت حقوقی دولت در قبال تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در ارائه خدمات عمومی

دسته بندی موضوعی : فقه و حقوق

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 24

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
اولین همایش ملی و بین المللی هوش مصنوعی و آینده آموزش در جهان

نویسندگان :
مهدی رجایی استادیار گروه حقوق عمومی دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران
زهره قدیمی سفتجانی دانشجوی کارشناسی ارشد مجازی رشته حقوق عمومی - دانشکده آموزشهای الکترونیکی - گروه آموزشی حقوق عمومی الکترونیکی - دانشگاه قم،قم،ایران

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/3067

چکیده فارسی :

با گسترش سریع فناوری‌های هوش مصنوعی و به‌کارگیری آن در ارائه خدمات عمومی، مسئله مسئولیت دولت در تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر این فناوری‌ها به یکی از چالش‌های اساسی حقوق عمومی و مسئولیت مدنی تبدیل شده است. واگذاری بخشی از فرایندهای تصمیم‌گیری اداری به سامانه‌های هوشمند، این پرسش بنیادین را مطرح می‌سازد که در صورت بروز خطا، تبعیض یا ورود خسارت، مبنای انتساب مسئولیت به دولت چیست و آیا دولت می‌تواند با استناد به خودکار بودن تصمیمات از مسئولیت رهایی یابد یا خیر. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-توصیفی، ضمن بررسی نظریه‌های مسئولیت مدنی و اصول حاکم بر پاسخگویی دولت، به تبیین مبانی، انواع و حدود مسئولیت دولت در بهره‌گیری از هوش مصنوعی می‌پردازد. در این راستا، چالش‌هایی نظیر عدم شفافیت الگوریتمی، دشواری اثبات تقصیر و پیچیدگی نظام‌های تصمیم‌یار تحلیل شده و کارآمدی الگوهای مختلف مسئولیت، از جمله مسئولیت مبتنی بر تقصیر و مسئولیت محض، مورد ارزیابی قرار گرفته است. همچنین، با مطالعه تطبیقی تجربه برخی نظام‌های حقوقی در تنظیم‌گری هوش مصنوعی، تلاش شده است تا این دستاوردها با شرایط نظام حقوقی ایران تطبیق داده شده و ظرفیت‌ها و خلأهای موجود در حقوق داخلی شناسایی گردد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فقدان چارچوب‌های قانونی شفاف در این حوزه، نه‌تنها موجب افزایش ریسک حقوقی دولت می‌شود، بلکه می‌تواند به تضعیف اصل پاسخگویی و تضییع حقوق شهروندان بینجامد. بر این اساس، به نظر می‌رسد انتساب تصمیم به سامانه‌های هوشمند نمی‌تواند موجب رفع مسئولیت دولت گردد و اتخاذ رویکردی مبتنی بر تقویت پاسخگویی، شفافیت و حتی در مواردی پذیرش نوعی مسئولیت سخت‌گیرانه‌تر، برای حمایت مؤثر از حقوق شهروندان ضروری است. در نهایت، این پژوهش با ارائه پیشنهادهایی در جهت توسعه چارچوب‌های قانونی و اجرایی، گامی در راستای تقویت مسئولیت‌پذیری دولت در عصر حکمرانی هوشمند برمی‌دارد

کلمات کلیدی فارسی :
هوش مصنوعی، مسئولیت دولت، مسئولیت مدنی، تصمیم‌گیری اداری، حقوق ایران، پاسخگویی، تنظیم‌گری.