سیر تحوّل طنز و هجو از قرن ششم تا هشتم هجری در آثار شاعران مسعود سعد سلمان، مهستی گنجوی، عطار و نظامی

دسته بندی موضوعی : علوم اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 22

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی مطالعات علوم جامعه شناختی فرهنگی اجتماعی - سال دوم شماره سوم - پاییز 1405

نویسندگان :
شریفه خلیلی عباس آبادی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی - دانشگاه پیام نور @gmail.comsharife.khalili

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/4773

چکیده فارسی :

طنز و هجو به‌عنوان دو شیوه مهم بیان انتقادی و هنری در ادبیات فارسی، در فاصله قرن ششم تا هشتم هجری تحوّلات قابل‌توجهی را تجربه کرده‌اند. این مقاله با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی به بررسی سیر تحول طنز و هجو در آثار چهار شاعر برجسته این دوره، یعنی مسعود سعد سلمان، مهستی گنجوی، عطار نیشابوری و نظامی گنجوی می‌پردازد. روش گردآوری اطّلاعات به شیوه توصیفی – تحلیلی و به صورت کتابخانه‌ای می‌باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که طنز و هجو در آثار مسعود سعد سلمان بیشتر ماهیتی شخصی و انتقادی دارد و بازتاب‌دهنده رنج‌های فردی، نارضایتی‌های اجتماعی و اعتراض به بی‌عدالتی‌های سیاسی است. در اشعار مهستی گنجوی، طنز غالباً لطیف، غیرمستقیم و آمیخته با ظرافت‌های زنانه و اجتماعی است و بیش از هجو صریح، جنبه انتقادی نرم و کنایه‌آمیز دارد. عطار نیشابوری طنز را در قالبی عرفانی و تمثیلی به کار می‌گیرد و از آن به‌عنوان ابزاری برای نقد تعلقات دنیوی، ریاکاری مذهبی و جهل انسانی بهره می‌برد؛ طنزی که هدف آن بیداری فکری و سلوک معنوی است. در آثار نظامی گنجوی نیز طنز بیشتر در لایه‌های روایی، حکمی و داستانی نهفته است و شاعر با بیانی هنرمندانه و غیرمستقیم به نقد رفتارهای ناپسند فردی و اجتماعی می‌پردازد. تحلیل تطبیقی این آثار نشان می‌دهد که طنز و هجو در این دوره از بیان مستقیم و شخصی به سوی طنزی نمادین، تعلیمی و هنری حرکت کرده و کارکرد آن از اعتراض فردی به نقد اخلاقی و اجتماعی گسترده‌تر تحول یافته است. این سیر تحول بیانگر پویایی طنز در ادبیات فارسی و نقش آن در بازتاب شرایط فکری، فرهنگی و اجتماعی سده‌های میانی است.

کلمات کلیدی فارسی :
طنز، هجو، شگردهای طنز و هجو، قرن ششم، قرن هفتم، قرن هشتم.