ریشه‌کاوی انقلاب اسلامی در بستر اقتصاد: ارزیابی میزان وابستگی فناورانه در ساختار صنعتی پهلوی دوم

دسته بندی موضوعی : علوم اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی

زبان : فارسی

نوع فایل : PDF

تعداد صفحات : 15

وضعیت : این مقاله توسط هیات داوران پایگاه ایران ژورنال داوری شده است
فصل نامه علمی تخصصی مطالعات علوم جامعه شناختی فرهنگی اجتماعی - سال دوم شماره اول - بهار 1405

نویسندگان :
مهدی نوری سطح1 حوزه علمیه المهدی مشکین شهر اردبیل

ثبت شده توسط : ایران ژورنال

لینک مستقیم مقاله : https://iran-journals.com/doc/2807

چکیده فارسی :

دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ شمسی در ایران، عصر پارادوکسیکال «رشد درآمدهای نفتی» و «تعمیق وابستگی ساختاری» بود. این مقاله با بهره‌گیری از رویکرد تاریخی-تحلیلی و واکاوی اسناد اقتصادی، قراردادهای صنعتی و گزارش‌های رسمی، به دنبال تبیین نسبت میان «ساختار صنعتی وابسته به غرب» و «وقوع انقلاب اسلامی» است. مسئله مرکزی پژوهش این است که چگونه الگوی توسعه پهلوی دوم با تکیه بر فناوری‌های وارداتی «کلید در دست»، به جای ایجاد توسعه متوازن، به بحران‌های اجتماعی-اقتصادی دامن زد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که وابستگی فناورانه در سه حوزه کلیدی – صنعت ساختمان (با انحصار شرکت‌های خارجی)، صنایع نظامی (با اتکای کامل به مستشاران و تجهیزات بیگانه) و صنایع مونتاژی (فاقد زنجیره بومی‌سازی) – نه تنها بهره‌وری و استقلال اقتصادی را مخدوش کرد، بلکه با تشدید شکاف طبقاتی، تورم مزمن، بیکاری پنهان و فرسایش هویت ملی، نارضایتی‌های گسترده‌ای را در میان طیف‌های متنوع اجتماعی (بازاریان، روحانیون، روشنفکران و توده‌های کارگر) ایجاد کرد. شواهد مستند، از جمله گزارش‌های رسمی در کنفرانس علمی ملل متحد (UNCSTD)، مؤید آن است که الگوی توسعه وقت، دستاوردی جز «بدهی، آلودگی، نابرابری و تضعیف فرهنگ بومی» نداشته است. در نهایت، این مقاله استدلال می‌کند که وابستگی تکنولوژیک، موتور اصلی نارضایتی‌های ساختاری بود و انقلاب اسلامی به عنوان طرد قطعی این الگوی وابسته و ظهور مطالبه‌ی «استقلال، عدالت و توسعه درون‌زا» رقم خورد. این بازخوانی تاریخی، ضرورتِ رویکرد کنونی جمهوری اسلامی به استقلال علمی و فناورانه را از منظری اقتصادی تأیید می‌کند.

کلمات کلیدی فارسی :
انقلاب اسلامی، وابستگی فناورانه، ساختار صنعتی پهلوی دوم، درآمدهای نفتی، توسعه وابسته، صنعت ساختمان، صنایع نظامی.